Հայերու հարուստ պատմութիւնը ` Նիդերլանդներու եւ Պելկիոյ մէջ

  • by Western Armenia, February 24, 2024 in Պատմութիւն
104 դիտում

Ամսթերտամին շատ հայ վաճառականներ 19-րդ դարը գացին Հարաւարեւելեան Ասիոյ հոլանտական գաղթօջախներ տուրեւառ ընելու եւ գործարաններ ու պլանտացիաներ հիմնելու համար՝ հիմնելով հայերու համայնք Ինդոնեզիային Ջաւային նման վայրերու մէջ: 

Նապոլեոնեան պատերազմները վերջ դրեցին Նիդերլանդներու հայ կեանքին։ Ամսթերտամ քաղաքը ֆրանսացիներու կողմէն բռնազաւթումէն ետք գրեթէ ամայացաւ։ Պելկիոյ մէջ հայկական ներկայութիւնը, սակայն, չխախտուեցաւ դարերու ընթացքին, թէեւ համայնքի չափը չսկսաւ զգալիօրէն աճիլ մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմին աւարտը եւ Հայերու ցեղասպանութենէ ետք Արեւմտեան Հայաստանի հայերու բռնի զանգուածային արտագաղթը: Այդ 20-րդ դարին ընթացքը թէ՛ Պելկիոյ մէջ, թէ՛ Նիդեռլանդներու հայ գաղթականները բաւականին յաջողակ են դարձած գորգերու, ծխախոտի, ադամանդներու եւ այլ զարդերու տուրեւառով։ Ծխախոտի ոլորտը հայկական օրիգինալ ապրանքանիշերը, ինչպիսիք են Davros-ը, Arax-ը, Marouf-ը եւ Enfi-ն, միակ ծխախոտի ապրանքանիշերն էին, որոնք կ՚արտադրուին Պելկիոյ մէջ: Միսսիրեան, Չամկերտեան, Մաթոսեան եւ Էնֆիաջեան ընտանիքները մենաշնորհ են ունեցած երկրին մեջ ծխախոտի արդիւնաբերութեան վրայ։ Մէկ այլ ոլորտ, որու մէջ աչքի են ընկած պելկիահայերը, ադամանդին տուրեւառն էր։ Պարսամեան ընտանիքին անդամը եղած է Պելկիոյ հեղինակաւոր Diamond Club-ի նախագահը 1920-ին, այն ատեն, երբ Չերքեզեան, Իփեքջեան եւ Համբարձումեան ընտանիքները բիզնեսի առաջատար անուններ էին:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ատեն որոշ հայ զինւորներու գերմանացիները որպէս ռազմագերի բերեցին Հոլանտիայի Զելանդիա նահանգ՝ նացիստական բռնազաւթումին ատեն, որտեղ ստեղծուեցան յատուկ գումարտակներ, որոնք յայտնի են են որպէս Armenische Legion (Հայկական լեգեոն): Գերմանական 812 գումարտակը բաղկացած էր միայն հայ զինւորներէն, տեղակայուած էր Զելանդիա նահանգին հոլանտական կղզիներու մէջ, յատկապէս Միդդելհարնիսին մէջ։ Հոն հայերը շփուեցին տեղացիներու հետ, եւ շուտով ամուսնութիւնները սկսուեցան։ Ցածր երկրներու մէջ հայոց պատմութեան այս գլուխը շուտով դարձաւ շատ ողբերգական, քանի որ գրեթէ բոլոր հայ զինւորները մահապատժի ենթարկուեցան գերմանացիներու կողմէն հայերու ապստամբութենէ ետք: Նիդերլանդներու դիմադրութեան շրջանակները հայերու ունեցած ակտիվ դերի պատճառաւ Նիդերլանդներու կառավարութիւնը ոգեկոչած է այդ քաջ հայերու յիշատակը` կանգնեցնելով յուշահամալիր: