Գետավանի յուշարձանը՝ Բաքուի վանդալիզմին թիրախ 

  • by Western Armenia, March 23, 2024 in Ժառանգութիւն
49 դիտում

Բռնազաւթուած Արցախի՝  Մարտակերտի շրջանի Գետաւան գիւղին մէջ, Բաքուի  կողմէն  ոչնչացուած է Գետաւան գիւղի՝ ինքնապաշտապանութեան համար զոհուաղ գետաւանցի ազատամարտիկներու յիշատակին կանգնեցուած, յուշարձանի պատին ամրացուած յուշատախտակները։

Գետաւանի յուշարձանը պաշտօնապէս բացուած է 2016-ին։ Յուշարձանի կեդրոնը տեղադրուած էր քանդակագործ Վարազդատ Համբարձումեանի կերտած խաչքարը, որը եւս ոչնչացուած է: Հարկ կը համարենք նշիլ, որ աս վարպետի նմանօրինակ միակ աշխատանքը չէ Արցախին մէջ։ «Թուր-խաչերը» կամ «սահմանային խաչերը» Վարազդատ Համբարձումեանի նախաձեռնութեամբ Ազատագրական պատերազմէն ըտք սկսան տեղադրուիլ Արցախի պահպանական գոտիներու մէջ՝ սահմանները ցոյց տալու եւ յաղթանակը խորհրդանշելու համար, ետք լայն տարածում գտան ինչպէս  Արցախին մէջ, այնպէս ալ՝  Հայաստանին մէջ։ 

Արդարադատութեան միջազգային դատարանը հաստատած է, որ բռնազաւթուած տարածքներու մէջ գործող օրէնքները՝ ներառեալ մշակութային արժեքներու պաշտպանութեան դրոյթները,  ձեռք են բերած միջազգային սովորութային իրաւունքի (infra Jurisprudence) կարգավիճակ, այսինքն կը գործեն որպէս համընդհանուր եւ անշրջանցելի կանօն եւ պարտադիր են  բոլոր պետութիւններու համար։ Կարեւոր է նշիլ, որ խաչքարերու թիրախաւորումը, հատկապէս արգելուած գործողութիւն է եւ կը համարուի ծանր յանցագործութիւն՝  ուղղուած ողջ մարդկութեանը, քանզի «Հայկական խաչքարերու արուեստը. խաչքարերու խորհրդապաշտութիւնն է ու վարպետութիւնը» 2010-էն ընդգրկուած է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմէն 2003 թ. ընդունուած՝ «Ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան ցանկին մէջ», եւ կը համարուի համամարդկային արժէք։ 

Խաչքարային մշակոյթը լրացուցիչ պաշտպանութիւն ունէ նաեւ պատերազմի ժամանակ եւ ատկէ ետք։ Համաձայն՝ «Զինուած յակամարտութիւններու ատեն մշակութային արժէքներու պաշտպանութեան մասին» Հաագայի՝ 1954 թ. համաձայնագիրի լրացուցիչ, եւ 1999 թ. ընդունուած երկրորդ արձանագրութեան սկզբունքներու, խաչքարային ողջ մշակոյթն ունէ ուժեղացուած պաշտպանութիւն, եւ ատոր հասցուած ցանկացած վնաս, համաձայն արձանագրութեան 15-րդ յօդուածի ա կետի, «լուրջ խախտում» է, որը, որպէս ռազմական յանցագործութիւն, կրնայ հետապնդուիլ միջազգային դատարաններու մէջ։