Հայը և Հայկականը

  • by Western Armenia, May 22, 2024 in Ժառանգութիւն
48 դիտում

Հարիսա

Կերակուրներու մշակոյթը, անկասկած, կարեւոր դեր կը խաղայ ազգային ինքնութեան եւ ամբողջ հասարակարգի ձեւաւորման գործին մէջ: Արեւմտեան Հայաստանին մէջ շատ բան է կապուած՝ լեգենդներու կամ պատմութիւններու հետ, որոնք կը լրացնեն ազգային խոհանոցը։ Մեր խոհանոցին  խորը նշանակութիւն կուտան մեր սարերը, գետերն ու լճերը, ծիրանն ու նուռը, խաղողն ու գինին, լաւաշը։ Բոլոր աւանդոյթները կ՚որոշեն մեր աշխարհընկալումը եւ մեր ազգ ըլլալը: Եւ այս ամբողջ համակարգին մէջ սնունդի մշակոյթն իսկապէս առանձնայատուկ է եւ կարեւոր:

Չնայած, որ բռնազաւթ Թուրքիոն 2011ին ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ին մէջ հարիսան գրանցած է որպէս թիւրքական ազգային ուտեստ, այն կը մնայ հայկական։ Հարիսան համարուած է Նաւասարդեան ուտեստ: Այն ամբողջ գիշեր եփած են Նաւասարդ ամսի մէկին (11 օգոստոս), երբ հայերը համաժողովրդական տոնախմբութեամբ նշած են գիւղատնտեսական տոնը: Հարիսան ծիսական ուտեստ ըլլալէն զատ նաեւ դասուած է զորաց ուտեստներու դասին: 

Այդ շիլայանման ուտեստը եղած է հայոց բանակի հիմնական ուտեստներէն մէկը, քանի որ շատ սննդարար է եւ ունէ օգտակար հատկութիւններ: Հարիսան, որպէս ուտեստ, մեծ դեր է խաղացած Մուսա լեռան ինքնապաշտպանութեան ատեն, քանի որ լեռան լանջին պաշտպանուող մուսալեռցիները, բացի ցորենէն ու գառան միսէն, ուտելու ուրիշ ոչինչ ունեցած են: Եւ հարիսան փրկած է անոնց: 

Ներկայիս Մուսալեռ գիւղը հիմնելէն ետք ամեն տարի սեպտեմբերի երրորդ կիրակի օրն հոս հարիսա կ՚եփեն եւ նման կերպ կը նշեն Մուսա լեռան յաղթական ինքնապաշտպանութիւնը: Հարիսան եփելու իրաւունք ունէ միայն 14 մուսալեռցի ընտանիք, եւ այդ իրաւունքը ժառանգաբար կ՚անցնէ հորէն որդիին: 

Չնայած, որ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն հարիսան ճանչցած է որպէս թիւրքական ազգային կերակուր: Աս արդեն գնահատուած է որպէս սխալ որոշում, որովհետեւ հայերը հարիսա են եփած դեռ այն ժամանակ, երբ թիւրքերը դեռ որպէս ազգ ձեւաւորուած չեն եղած: 

Բացի ատ, անոնք չեն կրնար հարիսա ունենալ, քանի որ անոնց ծանոթ չի եղած հացահատիկը, տուեալ պարագային՝ ձաւարը: