Պենտատաքթիլոսի լեռներուն անտառապատ գօտիին մէջ՝ Կիպրոսի թրքական վերահսկողութեան տակ գտնուող տարածքին, կը գտնուի աւելի քան հազարամեայ պատմութիւն ունեցող վանական համալիր մը։ Սուրբ Մակարավանքը այսօր կանգնած է լուրջ փլուզման վտանգի առջեւ՝ տասնամեակներ շարունակ անուշադրութեան մատնուելուն հետեւանքով։
Այս յուշարձանը միայն հայկական ժառանգութեան մաս մը չէ․ ան Կիպրոսի պատմութեան կարեւոր շերտերէն մէկն է՝ միջնադարեան ժամանակաշրջանէն մինչեւ ժամանակակից պետութեան կազմաւորումը։ Դարեր շարունակ վանքը եղած է ուխտագնացութեան վայր տարբեր համայնքներու համար եւ դիտուած է որպէս տարածաշրջանի մշակութային բնապատկերին անբաժանելի մասը։
Այսօր, սակայն, կառոյցը կը գտնուի արագ քայքայման փուլին մէջ։ Տանիքներուն մէկ մասը արդէն փլած է, պատերուն վրայ կան խոր ճաքեր, իսկ բուսականութիւնը ներթափանցած է շինութեան ներսը։ Մասնագէտները կը զգուշացնեն, թէ առանց անհապաղ ամրացման եւ վերականգնման աշխատանքներու, համալիրին որոշ հատուածներ կրնան անդառնալիօրէն կորսուիլ։
Վանքը հիմնադրուած է մօտաւորապէս ԺԱ. դարուն եւ դարեր շարունակ ծառայած է որպէս հոգեւոր ու պաշտպանական կեդրոն։ Պատմական աղբիւրներուն մէջ ան կապուած է Կիպրոսի Լուսինեան շրջանին հետ, իսկ օսմանեան իշխանութիւններուն կողմէ ժամանակին ստացած է որոշ պաշտպանական եւ հարկային արտօնութիւններ։ 2016-ին ան ներառուած է պահպանուող յուշարձաններու ցանկին մէջ՝ որպէս կղզիի բազմամշակութային ժառանգութեան կարեւոր մաս։
Վերականգնման ծրագիրին շուրջ ձեւաւորուած է միջազգային եւ երկհամայնքային համագործակցութիւն մը՝ Միաւորուած Ազգերու Զարգացման Ծրագիրի աջակցութեամբ գործող Մշակութային ժառանգութեան տեխնիկական յանձնախումբին շրջանակին մէջ։ Նախագիծին նախնական ճարտարապետական լուծումները մշակուած էին 2018-2019 թուականներուն, իսկ աշխատանքները սկսած էին 2020-ին, սակայն յետագային դադրեցուած են համավարակին եւ պայմանագրային խնդիրներուն պատճառով։
Ներկայիս ծրագիրը կը վերանայուի, եւ անհրաժեշտ ֆինանսաւորումը ապահովուելու պարագային նախատեսուած է աշխատանքներուն վերամեկնարկը՝ 2027 թուականի սկիզբը։
Միեւնոյն ժամանակ ստեղծուած է յատուկ յանձնախումբ մը՝ Կիպրոսի հայ համայնքի հոգեւոր եւ քաղաքական ներկայացուցիչներու մասնակցութեամբ, որուն նպատակը դրամահաւաք կազմակերպելն ու վանքին վիճակին վերաբերեալ իրազեկութիւնը բարձրացնելն է։ Արշաւին արդէն միացած են տարբեր կազմակերպութիւններ՝ թէ հայկական, թէ միջազգային շրջանակներէ։
Հանրային ներկայացումներուն ընթացքին ընդգծուած է, որ Սուրբ Մակարավանքի վերականգնումը միայն մէկ համայնքի խնդիրը չէ։ Ան Կիպրոսի ընդհանուր պատմութեան եւ բազմամշակութային ժառանգութեան պահպանման հարց մըն է, որ կը պահանջէ համատեղ պատասխանատուութիւն։
Մասնակիցները կը շեշտեն, թէ եթէ այսօր անհրաժեշտ քայլերը չկատարուին, վաղը կարելի է կորսնցնել յուշարձան մը, որ դարեր շարունակ եղած է կղզիի պատմութեան կենդանի վկան։
