Արցախի Տիգրանակերտի հնագիտական պեղումները բացայայտած են տարբեր ժամանակաշրջաններու պատկանող թոնիրներ, որոնք կը վկայեն հացաթխութեան մշակոյթի եւ կենցաղային աւանդութիւններու դարաւոր շարունակականութեան մասին։ Հնագէտներու ուսումնասիրութիւնները ցոյց կու տան, որ թոնիրներու կառուցուածքը ժամանակի ընթացքին փոփոխութիւններ կրած է՝ արտացոլելով պատմական տարբեր շրջաններու առանձնայատկութիւնները։
Պեղումներու ընթացքին յայտնաբերուած են վաղ միջնադարու գլանաձեւ թոնիրներ, արաբական տիրապետութեան շրջանի փոքր կոնաձեւ թոնիրներ, ինչպէս նաեւ 11-12-րդ դարերու դասական արցախեան թոնիրներ, որոնք իրենց կառուցուածքով եւ գործածութեան եղանակով գրեթէ նոյնական են մինչեւ վերջերս Արցախի մէջ կիրառուող աւանդական թոնիրներուն։
Հետազօտողները կը նշեն, որ այս թոնիրները հիմնականին մէջ տեղակայուած եղած են բացօթեայ տարածքներու մէջ եւ ծառայած են կլոր, խոշորածաւալ՝ «թուռնաւ հացի» թխման համար։ Անոնց կարծիքով՝ այս փաստը կը վկայէ Արցախի մշակութային ժառանգութեան եւ հացաթխութեան աւանդութիւններու սերունդէ սերունդ պահպանման մասին։