9 ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ 2021 թ․

ԿԱՐԻՆ՝ Նոյեմբերի 9

Մեծ Բրիտանիայի համայնքների պալատն առաջին ընթերցմամբ քննարկեց հայերի դեմ իրագործված ցեղասպանության ճանաչման մասին օրինագիծը։

Օրինագիծը ներկայացվել է պահպանողական պատգամավոր Թիմ Լոութոնի կողմից և միաձայն ընդունվել Մեծ Բրիտանիայի համայնքների պալատի կողմից:

Նա նշել է, որ օրինագիծը պարունակում է երեք հիմնական դրույթ.

Առաջինը՝ 1915-1923 թվականներին Օսմանյան կայսրությունում և Արևմտյան Հայաստանում հայերի ֆիզիկական ոչնչացումն է, որը որակվում է որպես ցեղասպանություն (հայերի դեմ իրագործված ցեղասպանությունն իրականացվել է հայկական պետության՝ Արևմտյան Հայաստանի, տարածքում, թուրքական կառավարության կողմից)։

Երկրորդը՝ ցեղասպանությունների, այդ թվում հայերի դեմ իրագործված ցեղասպանության զոհերի հիշատակի ամենամյա միջոցառումների իրականացումն է։

Երրորդը՝ հայերի դեմ իրագոծված ցեղասպանության և դրա հետ կապված մարդու իրավունքների խախտումների և ռազմական հանցագործությունների մասին կրթության և տեղեկատվության խթանումը:

Արեւմտյան Հայաստանի կառավարությունը հայտարարեց, որ օրինագծի ընդունումը կարեւոր է Մեծ Բրիտանիայի համար մի շարք պատճառներով։ Օրինակ, դրանով Մեծ Բրիտանիան կվերահաստատի իր հավատարմությունը Ցեղասպանության հանցագործության կանխարգելման և պատժի մասին կոնվենցիային և դրա հիմնական արժեքներին, ինչպես նաև 1920 թվականի օգոստոսի 10-ի Սևրի պայմանագրի ստորագրմանը, որը վերաբերում է 142-րդ և 220-230 հոդվածների դրույթներին:

1915 թվականի մայիսի 24-ին Եռակի համաձայնագրով առաջին անգամ հաստատվեց թուրքական կառավարության պատասխանատվությունը Հայաստանում՝ Թուրքիայի կողմից իրականացված ջարդերի համար։

Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան և Ռուսաստանը, եռակի Անտանտի հռչակագրով, մեղադրեցին թուրքական կառավարությանը՝ իրականացված ջարդերի համար, թվագրված 1915 թվականի մայիսի 24-ին (ԱՂԲՅՈՒՐ RDIP/ՀԱՎԱՍԻ ԳՈՐԾԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆ)․

«Վերջին մոտ մեկ ամսվա ընթացքում Հայաստանի քուրդ և թուրք բնակչությունը հայերին կոտորում է օսմանյան իշխանությունների թույլտվությամբ և հաճախ օգնությամբ: Այսպիսի կոտորածներ տեղի ունեցան ապրիլի կեսերին (նոր ոճով) Էրզրումում, Դերճունում, Էգինայում, Ակնեում, Բիթլիսում, Մուչայում, Սասունում, Զեյթունում և ողջ Կիլիկիայում. սպանվեցին Վանի շրջակայքի մոտ հարյուր գյուղերի բնակիչներ, բուն քաղաքում հայկական թաղամասը պաշարվեց քրդերի կողմից։ Միևնույն ժամանակ Կոստանդնուպոլսում օսմանյան կառավարությունը դաժանորեն վարվեց անվնաս հայ բնակչության հետ։ Հաշվի առնելով մարդկության և քաղաքակրթության դեմ ուղղված այս հանցագործությունները, դաշնակից կառավարությունները հրապարակայնորեն տեղեկացնում են, որ իրենք անձամբ պատասխանատվության են ենթարկելու այդ հանցագործությունների համար Օսմանյան կառավարության բոլոր անդամներին և նրա գործակալներին, որոնք ներգրավված են նման ջարդերի մեջ»:

Բացի այդ, ճանաչելով հայերի դեմ իրագործված ցեղասպանությունը, Մեծ Բրիտանիան կամրապնդի իր հանձնառությունը մարդու իրավունքների պաշտպանությանը, քանի որ նման մեծության հանցագործության անպատժելիությունը վտանգավոր և լի է կրկնության վտանգով:

Մեծ Բրիտանիան, որպես համաշխարհային լրջագույն դերակատար, ճանաչելով հայերի դեմ իրագործված ցեղասպանությունը, կնպաստի ցեղասպանության ուսումնասիրությանը՝ մարդկության դեմ հանցագործությունների մասին իրազեկվածությունը բարձրացնելու նպատակով։

 «Մեծ Բրիտանիան այն սակավաթիվ արևմտյան երկրներից է, որը դատապարտել է հայերի դեմ իրագործված ցեղասպանությունը դեռևս 1915թ. մայիսի 24-ին: Այսօր Թիմ Լոութոնի օրինագծի միջոցով այս փաստի ճանաչումը թույլ կտա Մեծ Բրիտանիային շտկել 1919թ. (Վերսալի պայմանագիր) եւ 1920թ․ (Սեւրի պայմանագիր) իր պարտավորություններով պայմանավորված անարդարությունը»,- հայտարարել է Արեւմտյան Հայաստանի կառավարությունը։

Հայերի դեմ իրագործված ցեղասպանությունը 20-րդ դարում իրականացված առաջին ցեղասպանությունն էր։

Թուրքիան հերքում է առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո ավելի քան 1,5 միլիոն հայերի սպանության մեղադրանքները։ Արևմտյան Հայաստանում հայերի դեմ իրագործված ցեղասպանությունը ճանաչել են բազմաթիվ երկրներ, այդ թվում՝ Ռուսաստանը, Ֆրանսիան, Բոլիվիան, Միացյալ Նահանգները, ինչպես նաև բազմաթիվ երկրների խորհրդարաններ, ինչպիսիք են Հունաստանը, Կիպրոսը, Արգենտինան, Բելգիան, Ուելսը, Շվեյցարիայի Ազգային խորհուրդը, Կանադայի, Լեհաստանի և շատ այլ երկրների գլխավոր պալատները։

Բանաձեւի երկրորդ ընթերցումը նշանակված է 2022 թ. մարտի 22-ին։

 

Կարին Աբրահամյան

Ցեղասպանության հանցագործության հետևանքների և փոխհատուցման նախարար