Դվնիկ, Վարդենիս, Թիլ, Նոր Շեն, Գառնի, Առինչվանք, Օրկնոց… Այս բնակավայրերն այսօր գտնվում են բռնազավթված Արևմտյան Հայաստանի Բաղեշի և Մուշի սահմաններում: Թեև դրանք կրում են քրդական և թուրքական անուններ, սակայն տեղի բնակիչների կողմից դեռևս հայկական անուններով են կոչվում։

19-րդ դարի վերջին  և 20-րդ դարի սկզբում Բաղեշ նահանգի սանջակներից մեկը՝ Մուշը, բաժանված էր հինգ շրջանի։ Ներկայումս Մուշը քաղաք է, որը համանուն նահանգի կենտրոնն է: Մուշը հայոց պատմության մեջ միշտ եղել է կարևոր պատմամշակութային կենտրոն։

Մինչև հայերի դեմ իրագործված ցեղասպանությունը Մուշի Սանջակում կային 299 եկեղեցի, 94 վանք և 135 դպրոց:  1914 թվականին Մուշում բնակվում էր 75 623 հայ, որոնք սփռված էին 103 գյուղերում և քաղաքներում։

Հնագույն հայկական Մուշը  եղել է Տարոն գավառի կարևոր կենտրոններից։

Հին հայկական Տարոն քաղաքը եղել է Արևմտյան Հայաստանի վաղ քրիստոնեության կենտրոնը։

1915 թվականի ցեղասպանությունից և քաղաքում հայ բնակչության ոչնչացումից հետո քաղաքի ճարտարապետությունը նույնպես ավերվեց. հայերի ունեցվածքը ցրվեց, դպրոցները, եկեղեցիներն ու վանքերը ավերվեցին կամ օգտագործվեցին այլ նպատակներով։

Leave a Reply