Թղթե շերեփ

Այս նկարագրական արտահայտության համար պարտական ​​ենք Հայոց համազգային շարժման հոգեւոր հայր Խրիմյան Հայրիկ պատրիարքին։

1878 թվականին  Խրիմյան հայրիկը ուղարկվեց որպես ազգի ներկայացուցիչ՝ Բեռլինում Հայկական հարցը Մեծ տերություններին ներկայացնելու համար հաշվի առնելով, որ մի քանի ամիս առաջ Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունները ստորագրել էին Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը, որի 16-րդ հոդվածում հիշատակված էր Հայաստանը։

Հուլիսին Բեռլինի հաշտության պայմանագրի ստորագրումից հետո, որի 61-րդ հոդվածում Հայաստանի հղումը ջնջվեց և փոխարինվեց «Հայաբնակ վայրեր» բառակապակցությունով, վերապատվելի հայրը  օգտագործեց փոխաբերությունը, որպեսզի ցույց տա իր ժողովրդին, թե ինչպես ստացվեց, որ մեզ ոչինչ չմնաց։  Նա բացատրել է, թե ինչպես Արևմուտքն ու Ռուսաստանը մեզ, ձեռքերն ու ոտքերը կապելով, ենթարկեցին սուլթանի կամքին.

Այնտեղ,-  նա իր պատմական ելույթում խիզախորեն  հայտարարեց,-  Բեռլինի մեջ բոլոր հպատակ ազգերին հոգեճաշ հարիսա էին բաժանում: Ինձ ուղարկել էիք, որ հայերին հասնող բաժինը վերցնեմ բերեմ: Բոլորը երկաթե շերեփով վերցրին տարան իրենց բաժինը, իսկ իմ շերեփը թղթից էր, որը հարիսայի մեջ լխճվեց, ընկավ մեջը: Ինձ ոչինչ չհասավ և ես ձեռնունայն վերադարձա: Այսպիսով, ես կարող էի միայն դիտել, թե ինչպես են մարդիկ ուտում , դիտել նրանց հագեցվածությունը, ծիծաղն ու կենացը.

Երբ Խրիմյան հայրիկը հասկացավ, որ բոլորը բացի հայերից (նույնիսկ պարտված թուրքերը) տոնում են Բեռլինում, հորինեց իր անմահ արտահայտությունը և խնդրեց մեզ՝ հայերիս, ընդմիշտ ազատվել թղթե շերեփից և այսուհետ վերցնել միայն երկաթե շերեփները։

Ժողովուրդը հնազանդվեց իր հայրիկին։ Ու թեև թշնամին նույնիսկ ցեղասպանություն իրականացրեց մեր դեմ, բայց 1918 թ  մայիսին մենք  Սարդարաբադում երկաթե շերեփով ջախջախեցինք թուրքերին, իսկ սեպտեմբերին՝ Արարի անմոռանալի ճակատամարտում՝ իմանալով, որ «Կովկասյան հայկական հանրապետությունը»  հունիսի 4-ին ստորագրել է Բաթումի պայմանագիրը Հայաստանի թղթե շերեփով տանելու մտադրությամբ  : 

Մենք շարունակեցինք օգտագործել երկաթե շերեփը, երբ 1920 թվականին Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսում հայկական ազգային պատվիրակությունը հասավ լիարժեք Հայաստանի միջազգային ճանաչմանը՝ որպես միջազգային հանրային իրավունքի ենթակա պետություն:

Երկաթե շերեփ, երբ մեզ հրավիրեցին ստորագրելու Սեւրի դաշշնագիրը որպես ճանաչված պետություն, երբ մենք ստացանք ԱՄՆ նախագահի որոշումը միջազգային արբիտրաժում ՝ Թուրքիայի սահմանների հետ մեր սահմանները սահմանազատելու վերաբերյալ։

Բայց, ցավոք, 1920 թվականն ավարտվեց նրանով, որ հայ ժողովուրդը ստիպված էր երկաթե շերեփը տալ արևմտյան մեծ տերություններին՝ Ռուսաստանին և Թուրքիային։

1921 թվականից մինչ օրս, ավելի քան 100 տարի, կամրջի տակով շատ ջուր է անցել։

Հիմա ձեր թույլտվությամբ այլաբանությամբ կբացատրեմ մեր ներկան։

1920 թվականից ի վեր ամրապնդված և միջազգայնորեն գործող պետություն ունենալով, բայց այդ տարեվերջին ստիպված թղթե շերեփ վերցնելով՝ մենք մեր արևելյան մասում խորհրդայնացվեցինք, իսկ արևմտյան մասում ապօրինի յուրացվեցինք։ 

Մեզ բացահայտ դավաճանած արևմտյան տերությունների թողտվությամբ մեր թշնամին, բացարձակ ազատության պայմաններում և առանց արտաքին ճնշման, որոշեց ավարտին հասցնել մեր ժողովրդի բնաջնջումը, որը նա սկսեց 1894 թվականին՝ նպաստելով ժողովրդի զանգվածային և բռնի տեղահանմանը զերծ չմնալով դաժան կողոպուտից, զրկելով մեզ մեր հողից և նյութական հարստությունից։

Այդ ժամանակվանից առ այսօր, բացառությամբ 1990-ականների Արցախի հերոսական պաշտպանության եվ մինչև 2020 թվականի տարածքի պահպանման, մենք՝ հայերս, թղթե շերեփը մեր  ձեռքին շրջում ենք աշխարհով մեկ՝ պահանջելով հիշողություն, ճշմարտություն և արդարություն։

Բոլորս հավատում էինք, որ ներկայիս Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը մեզ ետ կտա երկաթե շերեփը, բայց այսօր գիտենք, որ այդ ամենը միրաժ էր, որ մեր  ձեռքում դեռ թղթե շերեփ է, որ դա լիովին համաձայնեցված էր Ռուսաստանի և աշխարհաքաղաքական իշխանավորների հետ և որ իրականում ներկայիս Հայաստանը պոկվեց 1920 թվականի հայկական պետությունից և դարձավ նոր երկիր՝ դժբախտ պատմական փուլում։

Արևմտյան Հայաստանի բոլոր բնիկ բնակիչները, բոլորս, առանց գիտակցելու, շարունակում ենք ձեռքում պահել թղթե գդալը, բայց դեռ պատրանքի մեջ ենք, որ մեզ համար կարևոր է ներկայիս Հայաստանի Հանրապետության գոյությունը։ Մաքուր սրտով և մեծ հայրենասերությամբ մենք միշտ ձգտել ենք արդարության հասնել Հայաստանի համար, բայց մեր ձեռքում թրջված թղթե շերեփով ոչինչ չկարողացանք անել՝ բացառությամբ վերոհիշյալ Արցախի։

Հրապարակում, թատրոնում, դպրոցում կամ փողոցում ամեն մի գործողություն մեզ ստիպում է զգալ, որ մենք գերազանցում ենք ինքներս մեզ… բայց երբ հետ ենք քաշվում, և հուզմունքը սկսում է մարել, հասկանում ենք, որ  մեր ձեռքում դեռ թղթե շերեփ է:

Ամեն անգամ, երբ աշխարհի որևէ խոշոր երկրում օրենք է ընդունվում թուրքերի ցեղասպանությունը ճանաչելու մասին, մտածում ենք՝ հիմա իսկապես երկաթե շերեփ ենք օգտագործում, բայց որոշ ժամանակ անց նորից հասկանում ենք, որ դեռ թղթե  շերեփ ենք օգտագործում, կարծես թե չենք  կարողանում ազատվել դրանից: Պարզապես այն պատճառով, որ մեր գործողությունները մեկուսացված են կամ իրականացվում են քաղաքացիական կամ քաղաքական միավորումների միջոցով, չունեն պատշաճ միջազգային նշանակություն և չեն իրականացվում մի պետության անունից, որը կարող է օգուտ քաղել մեր ջանքերից՝ հանուն հայ ժողովրդի։

Այս ամենը տեղի է ունենում այն ​​պատճառով, որ մենք՝ Արևմտյան Հայաստանի բնիկ ժողովուրդներս, հավատում էինք, որ 1920-ականների վերջից մենք պետություն չունենք՝ չնայած ամենաբարձր մակարդակով բազմաթիվ միջազգային ճանաչումներին, իսկ հետո սխալմամբ կարծում էինք, որ 1991 թվականին մենք ունենք պետություն, որի հետ կարող ենք վերադարձնել մեր պապենական հողերը, առանց գիտակցելու, որ 1991-ին մենք մնացինք պետականությունից և ամեն ինչից դուրս, ինչպես եղավ Խրիմյան հայրիկի հետ Բեռլինում, չմտածելով, որ 1920-ին ստեղծված պետությունը մինչ օրս արդիական է   եվ սպասում է ՝ թե  մենք երբ  կորոշենք այն ձևավորել և վերականգնել։

Պատմությունը մեր օրերում հստակ ցույց է տալիս, որ Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունները 1991 թվականին որոշեցին ստեղծել նոր հանրապետություն՝ 1920 թվականի հայկական պետության իրավահաջորդի փոխարեն։ Անկախանալով պատմական Հայաստանից՝ նրանք կորցրին այն պահանջելու իրավունքը միջազգային հանրային իրավունքի համաձայն և մեզ բոլորիս թողեցին բախտի ողորմածությանը՝ իբրև քաղաքացիներ և իբրև հայեր՝ ի հեճուկս մեր հողերի։

Այսօրվա Հայաստանի Հանրապետության ղեկավարները մեզ անվանում են սփյուռք և համարում հայի արյունով օտարերկրացի, բայց մենք չենք ուզում տեսնել այս իրողությունը, մենք հրաժարվում ենք այն տեսնելուց։ Մենք նրանց անվանում ենք եղբայրներ, մենք մեզ համարում ենք մի պետության մաս, որը մեզ չի աջակցում և մեզ հետ հաշվի չի նստում, այն ժամանակ երբ   մենք մոռացել ենք 1920 թվականին ստեղծված  պետությունը, որտեղից գալիս են  մեր բոլոր նախնիները։ Մեր կողմից  լքված պետությունը (1920թ. պետությունը), որը յուրացրել են թուրքերն ու ադրբեջանցիները, գերիշխող աշխարհաքաղաքական կարգով, որում դեպի հետ քայլ չի երևում, քանի որ մենք՝ հայերս, այլ բան ենք անում և չենք պաշտպանում  մեր գոյությունն ու միջազգայնորեն ամրագրված օրինական իրավունքները:

Պատմական և իրավական փաստերի հասկացողության բացակայությունը, որին մենք՝ որպես ժողովուրդ, բախվել ենք 20-րդ և 21-րդ դարերում, ստիպում է մեզ այսօր գործողություններ ձեռնարկել ի վնաս մեզ, այլ ոչ թե անել այն պարզ բաները, որոնք պետք է անել:

Արցախի վետերաններն էին, որ բացահայտեցին բոլորիս համար այս թաքնված իրականությունը և որոշեցին հավերժ թաղել թղթե շերեփը և բոլոր հայերիս տալ երկաթե շերեփ, որով կարող ենք վերադարձնել մեր հողերը։ Այս կոփված մետաղական շերեփը Արևմտյան Հայաստան պետությունն է՝ 1920 թվականի հայկական պետության շարունակականությունը։

Նման հայեցակարգային հստակության դեպքում հեշտ է կռահել, թե ինչ է պետք անել։

Մենք բոլորս՝ աշխարհասփյուռ հայերս, ովքեր, ի հեճուկս ամեն ինչի, օտար են ներկայիս Հայաստանի Հանրապետության համար, որը կոչվում է Սփյուռք, կարող ենք միայն մեր Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետությունում գրանցել մեր քաղաքացիությունը։ Այս արարքով մենք կստանանք մեր երկաթե շերեփը և մեր քաղաքացիությունը, և երբ բոլոր հայերը լինեն մեր Հանրապետությունում՝ յուրաքանչյուրն իր երկաթե շերեփով, միասնաբար, մենք արդարադատություն կիրականացնենք և աշխարհին կհասկացնենք, որ  այն չի կարող օրինականացնել այս իրականությունը , որը ձեռք է բերվել անպատիժ ցեղասպանություն իրականացնելով, և որ մենք ավելի լավ ընտրություն ենք  մեր հողերը կառավարելու համար, քան Թուրքիան և Ադրբեջանը: 

 Այսօր շատ հայերի համար անհնար է պատկերացնել դա, բայց ունենալով միասնական  հայությունը պետության մեջ, համոզված և փոխկապակցված հայրենասիրական նպատակով՝ նկատի ունենալով աշխարհում մեր ունեցած հզորությունը և հայկական ներկայությունը չորս մայրցամաքներում: Եթե մտածեք դուք կտեսնեք, որ Հայաստանի ներկան ու ապագան Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետությունն է։

Մի հետաձգեք քաղաքացիության գրանցումը.

Հազարավոր հայեր արդեն արել են դա, արեք դա՝ կարդալով այս հոդվածը։

Երկիրը մեր կարիքն ունի. Արեւմտյան Հայաստանը մենք բոլորս ենք.

Դոկտոր Գիլերմո Ա. Քարամանյան