1920 թվականին Գյումրի քաղաքում կար աշխարհի ամենամեծ որբանոցը, որտեղ կային ավելի քան 20000 հայ որբեր, որոնց ծնողները սպանվել էին թուրքերի կողմից Արևմտյան Հայաստանում։ Այս երեխաներին թուրքական գերությունից փրկել են 1 ոսկե մետաղադրամով՝ ԱՄՆ իշխանությունների և հասարակական կազմակերպությունների կողմից։

1915-1916 թվականներին ամերիկացի և ֆրանսիացի միսիոներները թուրքական գերությունից ազատել են 814000 հայ երեխաների և նրանց տեղավորել աշխարհի ավելի քան 70 երկրների հատուկ մանկատներում։ Սրանք ժամանակակից համաշխարհային հայկական սփյուռքի տատիկներն ու պապերն են: Այնուհետև մոտ 20000 երեխա տեղավորվել է Գյումրի քաղաքի մանկատանը։360.000 հայ երեխաներ մնացին թուրքական գերության մեջ։ Նրանց ընդունել են մահմեդականություն, տվել թուրքական անուններ և արգելել հիշել իրենց հայ ծնողներին։ Այժմ նրանք Թուրքիայում ունեն մի քանի միլիոն ժառանգներ, որոնք պաշտոնապես համարվում են «թուրք» ու «քուրդ»։ Սրանք այսպես կոչված «կրիպտո-հայերն» են։

Թուրքիայում այս թեման արգելված է։ Սակայն ժամանակակից տեխնոլոգիաները (Facebook, Instagram, Tik Tok, YouTube և այլն) հնարավորություն են տալիս այս ճշմարտությունը փոխանցել ողջ մարդկությանը։ Այսօր մենք հնարավորություն ունենք ամբողջ աշխարհին ցույց տալ արխիվային լուսանկարներ և փաստաթղթեր։

Արևմտյան Հայաստանը հորդորում է Թուրքիայի և Արևմտյան Հայաստանի տարածքում ապրող հայերին ամուր պահել իրենց ինքնությունը, հետաքննել իրենց ծննդյան պատմությունը և դատեր բացել Եվրոդատարանում ընդդեմ Թուրքիայի, պահանջելով վերականգնել իրենց իրավունքները։ Եթե յուրաքանչյուր հայ տեր կանգնի իր իրավունքնին, այդպիսով կպաշտպանի համայն հայության ընդհանուր իրավունքները։