ԿԱՐԻՆ — Ատրբէյջանական մամուլը զգուշութեամբ մօտեցաւ Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած քաղաքական իրադարձութիւններուն: Կառավարամէտ լրատուական միջոցները մտահոգուած էին, որ Հայաստանի ժողովրդային շարժումը կրնար հասնիլ Պաքու։ Անոնք նաեւ շատ մեծ յոյսեր չէին կապած Երեւանի նոր կառավարութեան հետ` Արցախեան հիմնահարցի բանակցային հոլովոյթին վերաբերեալ: Իսկ ընդդիմադիր լրատուական միջոցներուն համար՝ Հայաստանի մէջ պատահածը նոր յոյս մը կը ներշնչէր, որ իրենց համար օրինակ կրնար դառնալ տապալելու համար Ալիեւի բռնատիրական վարչակարգը:

Զուար Շիրիեւ «Ինթըրնեշընըլ քրայսիս կրուփ» (25 մայիս 2018) ուսումնասիրական կեդրոնին կողմէ հրապարակուած իր հետազօտութեան մէջ կը գրէ, որ մինչեւ օրս Ատրբէյջանական իշխանութիւնները անորոշութեան մէջ են, թէ ինչպէ՛ս պիտի վարուին Հայաստանի նոր իշխանութեան հետ` Արցախեան տագնապին հարցով: Նախքան Ապրիլ 23-ը՝ այսինքն Սերժ Սարգսեանի հրաժարականը, Ատրբէյջանական կառավարամէտ լրատուական միջոցները կը յայտնէին, որ Սերժ Սարգսեան պիտի մնայ իշխանութեան վրայ, եւ ցոյցերը պիտի սահմանափակուին՝ ինչպէս ժամանակին եղած էր: Իսկ Ատրպբէյջանցի խորհրդարանականները կը գուշակէին, որ Հայաստանի մէջ եղբայրասպան պատերազմ («Թրենտ», 27 ապրիլ 2018) տեղի պիտի ունենար: Այս աղբիւրներուն համաձայն՝ Հայաստանի մէջ ժողովրդային շարժումը չի կրնար իր նպատակին հասնիլ, որովհետեւ Հայաստանն ունի իր աշխարհաքաղաքական հաշիւները, որոնք կապուած են Ռուսիոյ եւ արեւմտեան քաղաքական ու տնտեսական շահերուն հետ: Հետեւաբար ըստ անոնց՝ «Ղարաբաղեան խմբակը» Հայաստանի ժողովուրդը պատանդ դարձնելով, ժողովուրդին շահերը կ՛ոտնակոխէ յանուն «ազգայնամոլական առաւելապաշտութեան»: Սակայն Սարգսեանի հրաժարականը ահազանգ մը հնչեցուց Ատրբէյջանական իշխանամէտ շրջանակներուն մէջ: Անոնց համար ասիկա անակնկալ երեւոյթ մըն էր: Շուտով Ատրբէյջանական կողմը սկսաւ խօսիլ Հայաստանի մէջ «արտաքին անյայտ ձեռքերու թափանցում»-ին մասին, եւ զգուշացուց, որ Հայաստանը կրնայ դառնալ Հարաւային Կովկասի մէջ «գունաւոր յեղափոխութեան» ծննդավայրը, որու հիմնական թիրախը պիտի ըլլայ Պաքուն”: Այս կարծիքին համամիտ էր Էյնուլա Ֆաթուլայեւը, որ յօդուածով մը («Ազեր Նիուզ», 25 ապրիլ 2018) զգուշացուց, որ եթէ Ատրբէյջանի ընդդիմութիւնը այսպիսի արկածախնդրութիւն մը կատարէ՝ ան Ալիեւի «կառուցած դրախտ»-ը դժոխքի կը վերածէ: Անշուշտ Պաքուի բռնատէրը մտահոգուած էր, որովհետեւ արդէն ընկերային ցանցերուն վրայ Ատրբէյջանցի գործիչներ իրենց զօրակցութիւնը յայտնած էին Հայաստանի ժողովրդային շարժման` «տապալելու Երեւանի բռնատէրը», եւ կոչ կ՛ուղղէին Ատրբէյջանցի երիտասարդներուն` «յանուն ժողովուրդներու եղբայրութեան», նման քայլեր առնելու` տապալելու համար Ալիեւի իշխանութիւնը եւ ազատելու երկիրը անոր լուծէն:

Սակայն կարեւոր է նշել, որ Ատրբէյջանական կառավարամէտ լրատուական միջոցները նաեւ կը տառապէին որոշ անորոշութենէ: Անոնց համար սկզբնական շրջանին Նիկոլ Փաշինեանը կը թուէր «նախկին Լեւոնական, արեւմտամէտ եւ ազատական անձ մը՝ որուն կողմէ Արցախի շուրջ հողային զիջումը կարելի կը թուէր»: Բայց նոյն աղբիւրները զարմանք յայտնեցին՝ երբ վարչապետ Փաշինեանն յայտարարեց, որ պէտք է Լեռնային Ղարաբաղը եւս բանակցութիւններուն մաս կազմէ: Այստեղ արդէն Ատրբէյջանական կողմը կայծակի արագութեամբ արձագանգեց, որ «Ղարաբաղի Ատրբէյջանական համայնքը» նոյնպէս բանակցութիւններուն կողմ կ՛ըլլայ: Բան մը, որ անընդունելի է հայկական կողմին համար:

Պատերազմի վերսկսման հարցը բաւական արծարծուեցաւ Ատրբէյջանական թերթերուն մէջ: Սկզբնական շրջանին Պաքու լուռ կը հետեւէր Հայաստանի կացութեան` յոյս ունենալով, որ Հայաստանի մէջ խաղաղ ցոյցերը կը վերածուին զինեալ միջադէպերու, եւ Արցախի անվտանգութիւնը խախտուելով` Ատրբէյջանական կողմը ռազմական գործողութիւններու կը ձեռնարկէ արագ յաղթանակ մը արձանագրելու, եւ ստիպելու Երեւանին` ծանր զիջումներ կատարելու այս հարցով: Ատրբէյջանական կողմը կը վարէր «սպասէ եւ տես» քաղաքականութիւնը: Ատրբէյջանի այս քաղաքականութիւնը ա՛լ աւելի հարցական եղաւ՝ երբ արեւմտեան լրատուական միջոցները եւ թերթերը սկսան գրել Հայաստանի «ժողովրդավարական յեղափոխութեան» մասին: Մուրատ Մուրատովի համաձայն՝ («Եուրէյժիա Տէյլի», 25 մայիս 2018), Ատրբէյջանն այլընտրանք չունէր, եթէ ռազմական ուղիին դիմէր՝ ապա Արեւմուտքի կողմէ այդ քայլը պիտի ընկալուէր իբրեւ յարձակում ժողովրդավարական կարգերու վրայ, բռնատիրական երկրի մը կողմէ, եւ ան Եւրոպական Միութեան առջեւ իր վարկը պիտի կորսնցնէր:

Վերջապէս, Ատրբէյջանի քաղաքականութիւնը յստակ էր, եւ կրնանք զայն ամփոփել նախկին արտաքին գործոց նախարար Թոֆիք Զուլֆուկարովի հետեւեալ յայտարարութեան մէջ. «Ատրբէյջան պէտք է պատրաստ ըլլայ թէ՛ երկխօսութեան եւ թէ՛ պատերազմի, եւ սպասէ, որ Հայաստան քաղաքական սխալներ գործէ»: Այստեղ կրնանք եզրակացնել, որ «քաղաքական սխալներ» ըսելով` ըսել կ՛ուզէ քաղաքական բախում Ռուսիոյ եւ Հայաստանի միջեւ, ուր Ատրբէյջանն առիթը օգտագործելով` կրնայ ռազմական գործողութիւններու դիմել, իսկ Ռուսիա ընդվզած հայկական կողմին դէմ` չմիջամտէ եւ պատժէ Երեւանի իշխանութիւնը:
Այս պարագային Հայաստանի իշխանութիւններուն դիմաց դրուած կ՛ըլլայ երկու այլընտրանք. կա՛մ յանձնուիլ Ռուսիոյ եւ դառնալ անոր պատանդը, այսպիսով Հայաստան կը կորսնցնէ իր քաղաքական անկախութիւնն ու Արցախի տարածքի մեծ մասը, կա՛մ ալ կը լքէ Ռուսիան ու կը մօտենայ Արեւմուտքին, իսկ Ռուսիա յաւելեալ քայլերու կը դիմէ մեկուսացնելու Հայաստանը, եւ մղելու Ատրբէյջանը` վերսկսելու նոր ռազմական գործողութիւններ: Երկու պարագաներուն ալ յստակ է, որ քաղաքական սխալը Ռուսիոյ հետ կարմիր գիծ է: Հետեւաբար Հայաստանի նոր իշխանութիւնը պէտք է իմանայ, որ այս պայմաններուն մէջ քաղաքական սխալը անընդունելի է եւ վտանգաւոր:

yeghia.tash@gmail.com