Պիեռ Բալանյանից 

Մայրաքաղաքում գտնվող բարձունքի վրա տեղակայված հայերի դեմ ցեղասպանության հուշահամալիրը երբեք դատարկ չի եղել, ինչպես ապրիլի 24-ին:

Ամեն տարի 50-ամյակի առիթով կանգնեցված հուշահամալիր են այցելում միլիոնավոր հայեր: Ապրիլի 24-ին Covid-19- ի հետ կապված արտակարգ իրավիճակի պատճառով հուշահամալիրն ամբողջովին դատարկ էր: Այսքան տարիների մեջ առաջին անգամ հուշահամալիր տանող բոլոր ճանապարհները փակվել էին մինչև առավոտյան ժամը 10-ը, ընդ որում ՝ միակ հնարավորութրյունը վիրտուալ ուխտագնացությունն էր:

Առավոտյան ժամը 8-ից յուրաքանչյուրը, ով ցանկանում էր մասնակցել նույնիսկ ցուցանակով, կարող էր տեքստային հաղորդագրություն ուղարկել, նաև արտասահմանից: Տեքստային հաղորդագրությունն ուղարկած անձանց անունները հայտնվում էին հուշահամալիրի 12 սյուների վրա, որոնք ներկայացնում են Արևմտյան Հայաստանի 12 նահանգները:

Համայն հայության համար այս շրջանը գրավվել է թուրքերի կողմից, որոնք 1915 թ.-ին իրականացրեցին մարդկության դեմ ուղղված ամենասարսափելի ոճրագործությունը: Այնուհետև նրանք տիրեցին նրանց ունեցվածքին,  վանքերին, ոչնչացրեցին թանկարժեք  ձեռագրերը, գրավեցին հայ ժողովրդի հայրենիքի 90 տոկոսը:

Ցեղասպանությունը ոչ միայն պատճառ դարձավ Արևմտյան Հայաստանի հայերի ոչնչացմանը, այլև նրանց զրկեց հայրենիքից` դատապարտելով մոռացության մատնել անփոխարինելի գանձերը ոչ միայն նյութական առումով, այլև երաժշտության, լեզվի և մշակույթի:

Ապրիլի 23-ի երեկոյան ժամը 9-ին՝ ոգեկոչման նախօրեին, Հայաստանի և Արցախի բոլոր եկեղեցիների զանգերի ձայնը հնչեց 3 րոպե, ինչին հետևեց փողոցներում և հրապարակներում բոլոր լույսերի մարումը: Միևնույն ժամանակ, ամբողջ բնակչությունը, յուրաքանչյուրը իր տան պատուհանի մոտ, վառեց մոմերը, սմարթֆոնների լույսերը: Բոլորը միացան ամբողջ երկրում հավաքական լռության րոպեին:

Մինչդեռ ուղիղ հեռուստատեսությամբ և սոցիալական լրատվամիջոցներով տխուր մեղեդիներ և լռության պահեր էին հեռարձակվում հուշահամալիրից: 

Առաջինը, ով ծաղկեպսակ դրեց ՝ աղոթելով մեկուկես միլիոն զոհերի հիշատակի հավերժական կրակի առաջ, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն էր:

Նրան հաջորդեց վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, որին ուղեկցում էր միայն նրա կինը: Վարչապետը, հուշահամալիրից ուղիղ հեռարձակված ելույթի ժամանակ, հիշեցրեց « 1915 թ.Օսմանցիների կողմից իրականացված հակահայկական քաղաքականության մասին»:

«Հայ ժողովուրդը ոչ միայն ահռելի մարդկային կորուստներ կրեց այլև ենթարկվեց հայրենազրկման և մշակութային ջարդի: Անդառնալի էին մեր ժողովրդի հոգևոր և կրոնական ժառանգության կորուստները, հսկայական էին նրա նյութական վնասները: Օսմանյան Կայսրության իշխանությունների իրականացրած Հայերի դեմ ցեղասպանությունը ոչ միայն մեր ժողովրդի ինքնության, այլև ողջ մարդկային քաղաքակրթության դեմ ուղղված հանցագործություն էր», ավելացրեց նա:

«Անցել է մեկ դարից ավելի, սակայն չեն վերացված ցեղասպանության հետևանքները: Առ այսօր Թուրքիան կատարվածի համար որևէ զղջում չի հայտնել, ներողություն չի հայցել: Դա է պատճառը, որ մենք այսօր հայտարարում ենք՝ հիշում ենք և պահանջում»:

Հայերի դեմ ցեղասպանությունը, քրիստոնյաների դեմ միակ ցեղասպանությունը և անցյալ դարի առաջինը, Հովհաննես Պողոս II-ի անվանած «ցեղասպանությունների դար» կոչվածը, շարունակում է մերժվել այսօրվա Թուրքիայի կողմից: Թուրքական օրենքը պատժում է բոլոր նրանց, ովքեր պնդում են, որ դա երբևէ պատահել է: Երկու օր առաջ տարածած հայտարարության մեջ, Ժողովրդավարական հասարակության կուսակցությունը (Թուրքիայում ընդդիմություն ունենալով) քննադատեց Անկարայի կառավարությանը `ավելի քան մեկ դար անց իր պարտականությունների կատարման համար, և առաջարկեց Թուրքիայում հրապարակներ և փողոցներ անվանակոչել` ի պատիվ ցեղասպանության զոհ գնացած հայերի: