ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը ասաց. «Մենք չենք մոռանալու հայերի դեմ իրագործված ցեղասպանությունը և չենք կարող ընդունել դրա հետևանքները»: Նա հիշեցրեց, որ «մռայլ կոտորածի օրերին» քուրդ և թուրք որոշ ընտանիքներ, «վտանգելով իրենց կյանքը», «փրկեցին շատ հայերի»:

Արաբական աշխարհի ամենահեղինակավոր «Ալ Ահրամ» թերթը (Եգիպտոս) իր հունիսի 25-ի համարում զետեղել է Հայաստանի Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանի բացառիկ հարցազրույցը, որտեղ նա 1915-ի իրադարձությունները գնահատեց որպես «Օսմանյան պատմության սարսափելի ցեղասպանություն»:

Սարգսյանը, «ամեն տարի ապրիլի 24-ին հայ ժողովուրդը աշխարհով մեկ նշում է 1915թ. Հայոց ցեղասպանության 1,5 մլն զոհերի հիշատակը, որոնք Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Օսմանյան կայսրությունում զոհ գնացին հայ բնակչության տեղահանությունների, զանգվածային ջարդերի, բռնությունների, սովի և հիվանդությունների հետևանքով» հարցին պատասխանեց հետևյալը. «Ավելի քան մեկ դար է անցել 1915-1923 թթ. մարդկության և քաղաքակրթության դեմ գործված այդ հանցագործությունից, սակայն այդ ոճրի հետևանքները մինչ օրս իրենց զգացնել են տալիս և կաշկանդում Հայաստանի բնականոն զարգացումը: Իրականում հայերի զանգվածային կոտորածներն Օսմանյան Թուրքիայում սկսվել են 1894-96թթ. սուլթան Աբդուլ-Համիդ 2-րդի օրոք, որոնց զոհ գնացին 300 հազ. հայ:

Երիտթուրքական կառավարությունը, օգտվելով Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընձեռած հնարավորություններից, սկսեց 1915-16 թվականներին հայերի ամբողջական ոչնչացման ծրագրի իրականացումը `անհավատալի մասշտաբով և ծավալով, ինչպես նաև բռնություններով ու սպանություններով: Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, Թուրքիայի նոր առաջնորդը, Մուստաֆա Քեմալը շարունակեց իր նախորդի առաքելությունը, ջնջեց  Կիլիկիայում և Արևմտյան Հայաստանում մնացած հայերին»:

 

«Դա կփակեր թուրքերի մուտքը դեպի Կովկաս և Կենտրոնական Ասիայի երկրներ»

 

Սարգսյանը հայտնեց,, որ Ռուսաստանը, Ֆրանսիան և Բրիտանիան 1915 թվականի մայիսի 24-ին այս ամենը համատեղ հռչակագրում նկարագրել են որպես «մարդկության և քաղաքակրթության դեմ ուղղված հանցագործություն», իսկ հետո 1944-ին Ռաֆայել Լեմկինը միջազգային օրենքում հայերի նկատմամբ կիրառված «բնաջնջումը» հիշեցնելու համար այն անվանել է «ցեղասպանություն» տերմինով: Արմեն Սարգսյանը, թերթի տված «Ինչո՞ւ Օսմանյան կայսրությունը դա կիրառեց հայերի հանդեպ, ովքեր դարեր շարունակ հավատարիմ են եղել այդ երկրին: Ի՞նչն էր սխալ ”  հարցին պատասխանեց հետևյալը.”Առաջինը; Սան Ստեֆանոյի պայմանագրով և 1878-ին Բեռլինի կոնգրեսում օրակարգ հանված «Հայկական հարցը» իր տրամաբանական ավարտին պետք է հասցվեր պատմական Հայաստանի տարածքների վրա հայոց ինքնավարության հաստատմամբ, հիմք դնելով Հայաստանի հետագա անկախությանը: Հենց դրան էր դեմ սուլթանական, այնուհետև՝ հանրապետական Թուրքիան, որովհետև Հայաստանի անկախության դեպքում կայսրության մարմնից պոկվում էր ստրատեգիական գերկարևորություն ներկայացնող հատվածը, որը թուրքերի ճանապարհը փակում էր դեպի Կովկաս և միջինասիական երկրներ: Ի դեպ,այդ հողերի վրա ապրող հայերի անկախ երկիր ունենալու հնարավորությունը չէր բխում այդ ժամանակաշրջանի մեծ երկրների շահերից:

Ցեղասպանության մյուս պատճառը գաղափարախոսական էր: Թուրքական նորածիլ ազգայնամոլությունը ցանկանում էր բազմազգ և բազմամշակույթ վիթխարի կայսրությունը վերածել միադավան և մոնոլիտ թուրքական պետության՝ աչքի առաջ ունենալով իր քաղաքական առաջխաղացումը դեպի Կովկասի և Միջին Ասիայի ընդարձակ և հարուստ տարածքները: Այդ ճանապարհի գլխավոր խոչընդոտները դարձյալ հայերն էին, որ ապրում էին այդ երկու տարածքների միջև, ինչպես նաև Փոքր Ասիան բնակեցնող հույներն ու այլ քրիստոնյաներ:

«Մենք չենք կարող ընդունել հայերի դեմ կատարված ցեղասպանության հետևանքները»

«Այսօր Հայաստանում, Ղարաբաղում և Սփյուռքում բնակվում է լավ կազմակերպված ազդեցիկ հայ բնակչություն, և նրանք այն հայերի սերունդներն են, ովքեր 100 տարի առաջ գտնվում էին ոչնչացման եզրին», — ասաց Սարգսյանը և շարունակեց. «Մենք չենք կարողանա մոռանալ հայերի ցեղասպանությունը և ընդունել դրա հետևանքները: Մենք չենք կարող անտեսել զոհերի և վերապրածների տառապանքը, և նրանց սերունդների համար պետք է ապահովենք հուսալի և արժանապատիվ ապագա»: 

Սարգսյանն այսպես շարունակեց իր խոսքը. «1,5 միլիոն մարդու կորուստը զգալիորեն ազդել է հայ ազգի թվաքանակի վրա, նորմալ պայմաններում մենք այսօր չէինք լինի 10 կամ 12 միլիոն, այս թվից առնվազն երկու անգամ ավելին կլինեինք»: «Ցեղասպանությանը հաջորդող տասնամյակների ընթացքում Թուրքիան անընդհատ փորձել է ոչնչացնել հայերի և հայ քաղաքակրթության հետքերը: Եվ եթե մենք այսօր արդարացիորեն դատապարտում ենք տարբեր ծայրահեղական խմբավորումների կողմից պատմական արժեքների ոչնչացումը, ապա մենք պետք է էլ ավելի կոշտ լինեինք`  հազարամյա ազգի նյութական և մշակութային հուշարձանների ոչնչացումը դատապարտելու հարցում: Հիմա հաշվի առեք, որ հայերը տարածվել են ամբողջ աշխարհում, նրանցից շատերը անօթևան են եղել մինչև 1940-50-ականները»:

«Ցավալի է գիտակցել, որ մարդկությունը դասեր չի քաղել հայերի դեմ կատարված ցեղասպանությունից»

ՀՀ Նախագահը, իրեն ուղղված  «Ի՞նչ եք կարծում, որոնք են այն դասերը, որոնք պետք է քաղել ցեղասպանությունից և ի՞նչ է պետք անել , որպեսզի մարդկությունը այլևս չհանդիպի նման իրավիճակների», պատասխանել է, որ ցավալի է գիտակցել, որ մարդկությունը դասեր չի քաղել հայերի դեմ իրագործված ցեղասպանությունից: «Հայոց ցեղասպանությունը մոռացության մատնվեց, երկար ժամանակ մնաց չճանաչված և չդատապարտված , մինչդեռ դրա ճանաչումը և դատապարտումը կարող էին կանխել մարդկության պատմության մեջ կատարված նոր հանցագործությունների կատարումը: Եվ դրանից հետո նոր ցեղասպանություններ եղան մարդկության հանդեպ »,-մասնավորապես ասաց նա:

ՀՀ Նախագահն այսպես շարունակեց իր խոսքը. «Աշխարհը սկսեց խոսել հայերի դեմ իրագործված ցեղասպանությունից 1960-ական և 70-ական թվականներին, 1965 թվականին Ուրուգվայը (?) Դարձավ առաջին երկիրը, որը ճանաչեց այն: Այսօր աշխարհի շատ երկրներ և միջազգային կազմակերպություններ ճանաչել են Ցեղասպանությունը՝ Ֆրանսիան, Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ն, Գերմանիան, Իտալիան, Շվեյցարիան, Վատիկանը,Արաբական աշխարհից՝  Լիբանանը և Սիրիան: Այսօր միջազգային հանրության ճնշող մեծամասնությունը կասկածի տակ չի դնում ցեղասպանության փաստը: Միևնույն ժամանակ, հայերի դեմ կատարված ցեղասպանության ճանաչումը նկատի է առնում Անկարայի հետ կարճաժամկետ տնտեսական և քաղաքական շահերը»:

«Նրանք փրկեցին շատ հայերի»

Սարգսյանն ասաց. «Մենք երախտապարտ ենք նաև այն երկրներին, որոնք ցեղասպանությունից հետո բացեցին իրենց դռները և ապաստան տվեցին այս աղետը վերապրածներին: Մենք երախտապարտ ենք նաև որբերի և մեզ հետ միասին այս ողբերգությունը ապրած հույն, ասորի, հրեա և եզդի եղբայրների առջև դռները բացած թուրք, քուրդ և արաբ ընտանիքներին: Սպանդի մռայլ օրերին այդ ընտանիքներն ու անհատները, իրենց կյանքը վտանգի ենթարկելով, օգնության ձեռք են մեկնել և փրկել շատ հայերի»:

Սարգսյանը նշեց , որ այսօր մի  շարք  թուրք մտավորականներ և անհատներ «Թուրքիային առերեսում  են իրենց պատմության ողբերգական էջերի հետ», և հույս հայտնեց, որ կթարգմանեն այդ էջերը: «Թուրքիայի կողմից Ցեղասպանության ճանաչումը և հետևանքների վերացումը , Հայաստանի, հայ ազգի և ողջ տարածաշրջանի համար անվտանգության պարտավորություն է», — ավելացրեց նա:

Հարցազրույցի մյուս հատվածում Սարգսյանը հիշեցրեց, որ Եգիպտոսի և Հայաստանի Հանրապետության միջև լավ և ամուր հարաբերություններ են, և այդ հարաբերությունները սկսվել են 1991 թ.-ին՝ Հայաստանի անկախության ճանաչմամբ:

Ըստ Սարգսյանի՝ «Երկու երկրների քաղաքական հարաբերությունները հիմնված են փոխադարձ հարգանքի վրա: Հայաստանը արժևորում է Եգիպտոսի չեզոք դիրքորոշումը ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ և գնահատում է Եգիպտոսի պատմական դիրքը` կոտորածից փախած հայերին իր գիրկն առնելու և նրանց ինտեգրման գործընթացում»:

Rudaw