1920 թվականի մարտի 22-26-ը Շուշիում իրականացված հայ բնակչության կոտորածը հայոց նորագույն պատմության ամենաողբերգական էջերից է։ Այդ օրերին ադրբեջանական կանոնավոր զորքերն ու զինված խմբերը համակարգված հարձակում գործեցին քաղաքի հայկական թաղամասի վրա՝ զանգվածային սպանությունների, հրկիզումների և թալանի ենթարկելով հայ բնակչությանը։
Մինչ այդ Շուշին համարվում էր Անդրկովկասի կարևորագույն մշակութային և կրթական կենտրոններից մեկը՝ հայտնի որպես «Փոքրիկ հայկական Փարիզ» և «Անդրկովկասի մարգարիտ»։ Քաղաքում գործում էին հեղինակավոր կրթօջախներ, տպարաններ, մշակութային հաստատություններ և հայկական հոգևոր կյանքը խորհրդանշող Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճարը։
Պատմական աղբյուրների համաձայն՝ 1920 թվականի մարտի 22-ի լույս 23-ի գիշերը սկսվեց նախապես ծրագրված հարձակումը։ Հայկական թաղամասը ենթարկվեց համատարած հրդեհի, ավերվեցին տներն ու եկեղեցիները, սպանվեցին հազարավոր խաղաղ բնակիչներ։ Տարբեր պատմագիտական ուսումնասիրություններ զոհերի թիվը գնահատում են մի քանի հազարից մինչև 20 հազար՝ ներառյալ հարակից գյուղերի բնակչությունը։ Մոտ 1700 հայկական տներից կանգուն մնաց ընդամենը 25-ը։
Շուշիի ողբերգությունը ոչ միայն մարդկային մեծ կորուստ էր, այլև մշակութային և ժողովրդագրական աղետ։ Քաղաքը, որը մինչև այդ եղել էր հայկական մշակույթի կարևորագույն կենտրոններից մեկը, գրեթե ամբողջությամբ հայաթափվեց։ 1926 թվականի մարդահամարի տվյալներով Շուշիի բնակչությունը կրճատվել էր շուրջ 40 հազարից մինչև ընդամենը 5104 մարդ։
Պատմաբանները Շուշիի մարտյան եղեռնը գնահատում են որպես 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության քաղաքականության շարունակություն՝ ուղղված հայ բնակչության բնաջնջման և տարածաշրջանի ժողովրդագրական պատկերի բռնի փոփոխության նպատակին։ Միջազգային հանրության սահմանափակ արձագանքն ու մեղավորների անպատժելիությունը, ըստ բազմաթիվ ուսումնասիրությունների, նպաստեցին հետագա բռնությունների շարունակությանը։
Այսօր՝ ավելի քան մեկ դար անց, Շուշիի մարտյան եղեռնը շարունակում է մնալ ազգային հիշողության կարևորագույն էջերից մեկը՝ հիշեցնելով պատմական արդարության, պատմական հիշողության պահպանման և նման հանցագործությունների միջազգային դատապարտման անհրաժեշտության մասին։