Սփյուռքահայ ընտանիքներում, որտեղ երկու ծնողներն էլ հայ են, մայրենի լեզվի գործածության աստիճանական նվազումը այսօր դարձել է լուրջ մտահոգության առարկա։ Երբ հայերենը դուրս է մղվում ընտանեկան առօրյա հաղորդակցությունից, լեզուն խախտում է իր բնական փոխանցման շղթան և աստիճանաբար հայտնվում է վտանգված վիճակում։ Այս երևույթը ուղղակիորեն ազդում է ինքնության ամենակարևոր հիմքերից մեկի՝ ընտանիքի վրա։
Ըստ սոցիալ-լեզվաբանական ուսումնասիրությունների՝ արևմտահայերենը Սփյուռքի տարբեր կենտրոններում զարգանում է անհավասար պայմաններում։ Մերձավոր Արևելքի հայկական համայնքներում լեզուն երկար ժամանակ պահպանվել է շնորհիվ կրթական և համայնքային ամուր կառույցների։ Սակայն պատերազմներն ու զանգվածային արտագաղթը խաթարեցին այդ կայուն միջավայրը՝ մեծ թվով հայերի տեղափոխելով դեպի Արևմուտք։
Արևմտյան երկրներում լեզվական միջավայրը այլ բնույթ ունի։ Տիրող ինտեգրման և ձուլման տրամաբանությունը հաճախ նպաստում է միալեզու հասարակության ձևավորմանը, որտեղ փոքր լեզուները ընկալվում են որպես սոցիալական առաջընթացի խոչընդոտ։ Այս ընկալումները, նույնիսկ եթե ոչ միշտ բացահայտ, ազդում են ծնողների որոշումների վրա՝ տան ներսում գերադասելով օտար լեզվի կիրառումը։
Արդյունքում առաջանում է միջսերնդային փոխանցման խզում։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ արևմտահայերենի փոխանցման մակարդակը Միջին Արևելքում հասնում է մոտ 65–75%-ի, մինչդեռ Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում այն զգալիորեն նվազում է՝ երբեմն հասնելով 10–20%-ի։ Այս տարբերությունը վկայում է, որ լեզվի կենսունակությունը անմիջականորեն կախված է համայնքային միջավայրի ամրությունից։
Սակայն այս իրավիճակը վերջնական անկում չէ, այլ՝ վերարժևորման և գործողության կոչ։ Սփյուռքահայ փորձը ցույց է տալիս, որ լեզուն կարող է վերակենդանանալ, երբ ընտանիքը, դպրոցը և համայնքը համատեղ են գործում՝ կիրառելով նաև ժամանակակից կրթական և թվային հնարավորությունները։
Այսօր արևմտահայերենի պահպանությունը միայն լեզվական հարց չէ։ Դա ինքնության, մշակութային շարունակականության և ազգային հիշողության հարց է։ Մայրենին լռում է այնտեղ, որտեղ խզվում է փոխանցումը, սակայն նորից հնչում է այնտեղ, որտեղ նոր սերունդը վերագտնում է իր կապը արմատների հետ։