Մուրադսարի քարե մատյանները․ հազարավոր տարիների պատմություն՝ քարի վրա

  • by Editbeglari, 09 Սեպտեմբերի, 2026 in Ժառանգություն
161 դիտում

Հայաստանի լեռնաշխարհում պահպանված ժայռապատկերներն ու հնագիտական հուշարձանները հազարավոր տարիների պատմության կարևոր վկայություններ են։ Այդ բացառիկ վայրերից մեկը Վայոց ձորի Թեքասարի լեռնաշղթայում գտնվող Մուրադսարն է կամ Հուսո սարը, որը ծովի մակարդակից հասնում է 3214 մ բարձրության։

Հուսո սարի ստորոտում՝ շուրջ 3000 մ բարձրության վրա, տարածվում է ժայռապատկերների յուրահատուկ մի հնավայր։ Տարածքում հայտնաբերվել են ավելի քան 200 պատկերազարդ քարեր, որոնց վրա, ըստ մասնագետների, ընդհանուր առմամբ պահպանվում է մոտ 1000 պատկեր։

Քարերի վրա պատկերված են մարդիկ, օձեր ու վիշապներ, այծեր և այլ կենդանիներ, ինչպես նաև տարբեր խորհրդանշական պատկերներ։ Որոշ քարերի մի քանի նիստեր են զարդարված, ինչը վկայում է, որ դրանք կարող էին օգտագործվել տարբեր ժամանակաշրջաններում և սերունդների կողմից։

Հնագետների կարծիքով՝ նման բարձրադիր և ընդարձակ տարածքները հնագույն մարդիկ օգտագործել են ոչ միայն անասնապահության, այլև ծիսական ու գիտական նպատակներով։ Մուրադսարի տարածքում պահպանվել են նաև դամբարաններ, մեգալիթյան կառույցներ, հին պատաշարեր և այլ հնագիտական հետքեր։

Հայաստանի տարբեր շրջաններում՝ Արագածում, Գեղամա լեռներում, Սյունիքում, Վայքում և այլ վայրերում հայտնաբերված ժայռապատկերների նմանությունը մասնագետներին թույլ է տալիս խոսել ընդհանուր մշակութային ու գաղափարական միջավայրի մասին։

Այսօր Մուրադսարի ժայռապատկերները կարելի է դիտարկել որպես քարե մատյաններ, որոնց միջոցով մեր նախնիները հազարավոր տարիներ առաջ փոխանցել են իրենց պատկերացումները բնության, կենդանիների, մարդու, երկնքի և շրջապատող աշխարհի մասին։

Հնավայրի ուսումնասիրությունն ու պահպանությունը կարևոր են ոչ միայն Հայաստանի հնագույն պատմությունը բացահայտելու, այլև մարդկության վաղ մշակութային ժառանգության այս եզակի էջը ապագա սերունդներին փոխանցելու համար։