Ֆրանսիական Հանրապետության պաշտոնական տեղեկագիր, շաբաթ, 15 սեպտեմբերի 1928 թ.
6-րդ ալժիրցի հրաձիգների գունդ
6-րդ ալժիրցի հրաձիգների գնդի գնդային տարբերանշանը
138 զինծառայողներ, որոնք սպանվել են հակառակորդի կողմից կամ իրենց մարտական դիրքերում՝ 1920 թվականի հունվարից օգոստոս ամիսներին, հետևյալ վայրերում՝ Այն-Թաբ, Ուրֆա, Տարսուս, Բոզանթի, Մերսին, Բալերամլի, Ադանա, Շայիր-Գոդին, Էլիս-Օլուկ, Դողլար, Մարաշ, Շայիթ-Գեդիկ, Քադիր-Քան, Թոփրաք-Քալե, Անտիոք, Ֆադեուլ, Էրթչել, Մերդջին, Ջիհան, Յակա-Քենիլ, Բազայիկ, Չերքիթ, Արաբլար, Կարա-Իսսալու, Չերքիկ, Ենիջե, Բազարջիհ, Կիլիկիայում, ինչպես նաև Փաշա, Եշելի, Բաալբեկ, Մերջ-Այուն՝ Սիրիայում։
Մեկ ֆրանսիացի զինծառայող՝ Լևանտի գաղութային ռազմական բուժակների ինքնավար ստորաբաժանումից, սպանվել է Սիրիայի Դամասկոս քաղաքում։
Լևանտ–Կիլիկիա արշավանք
1919 թ. հոկտեմբեր – 1921 թ. դեկտեմբեր
18-րդ ալժիրցի հրաձիգների գունդը ստեղծվել է 1919 թվականի հուլիսի 1-ին Հունգարիայում՝ Բուդապեշտի մոտ, 6-րդ ալժիրցի հրաձիգների գնդի այն գումարտակների հիման վրա, որոնք Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում կռվել էին Ֆրանսիայում՝ 3-րդ խառը զուավների և հրաձիգների գնդի կազմում։ Այդ գունդը կազմավորվել էր 1915 թվականի հունիսին և 1918 թվականի մայիսին դարձել էր 6-րդ երթային ալժիրցի հրաձիգների գունդը։
Մարմարա ծովը հատելուց, Դարդանելի նեղուցն անցնելուց և Փոքր Ասիան (Հայաստանը) շրջանցելուց հետո գունդը 1919 թվականի հոկտեմբերի 27-ից սկսում է ժամանել Կիլիկիայի ափին գտնվող Մերսինի նավահանգիստ՝ Փոքր Ասիայի հարավում, Սիրիային սահմանակից՝ Հայաստանի հարավային շրջանում։
Այստեղ տեղադրվում են վրանային ճամբարներ։
Դյուֆիեի ճամբարի մարաբու վրանները, Մերսին, 1919 թ.
18-րդ ալժիրցի հրաձիգների գունդը, որը կցված էր 156-րդ հետևակային դիվիզիային՝ Կիլիկիայի դիվիզիային, գեներալ Դյուֆիեի հրամանատարությամբ, առաջին ստորաբաժանումներից էր, որ իջավ ափ և միացավ գնդապետ դը Պիեպապի հրամանատարության տակ արդեն տեղակայված զորքերին։
Ֆրանսիան Կիլիկիայում ներգրավվել էր, մասնավորապես, 1916 թվականին ստորագրված դաշնակցային համաձայնությունների արդյունքում։ Մի կողմից՝ Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի միջև կնքված Սայքս–Պիկոյի համաձայնագրերով, որոնք նախատեսում էին Օսմանյան կայսրության՝ պատերազմի ավարտից հետո ազդեցության գոտիների բաժանումը, իսկ մյուս կողմից՝ հայերի հետ պայմանավորվածությունների հիման վրա՝ Ֆրանսիական բանակի հովանու ներքո հայկական ուժ ստեղծելու նպատակով։
Առաջին ֆրանսիական զորքերի ափհանումը տեղի ունեցավ 1918 թվականի նոյեմբերին Մերսինում՝ մոտ 15 000 զինծառայողներից կազմված ուժով, որի հիմնական մասը կազմում էին Հայկական լեգեոնի կամավորները՝ ուղեկցությամբ 150 ֆրանսիացի սպաների։
Այս զորախմբի առաջին նպատակներն էին գրավել նավահանգիստները և կազմալուծել օսմանյան վարչակազմը։
Տարսուսը գրավվեց շրջակա տարածքների անվտանգությունն ապահովելու և Ադանայում շտաբ ստեղծելու նախապատրաստական նպատակով։
1918 թվականի նոյեմբերի վերջին Կիլիկիան ազատագրվեց։
Այնուհետև ֆրանսիական զորքերը գրավեցին Կիլիկիայի Անթեփի, Մարաշի և Ուրֆայի օսմանյան նահանգները, որոնք 1919 թվականի վերջին փոխանցվել էին բրիտանական զորքերի կողմից։
Օկուպացիոն գոտու արևելքում գտնվող Մարդին քաղաքը կարճ ժամանակով գրավվեց 1919 թվականի նոյեմբերին։
1917 և 1918 թվականներին գեներալ Ալենբիի բրիտանական զորքերը, որոնց հետ գործում էին Արաբիայի Լոուրենսը և նրա արաբ կամավորները, ինչպես նաև գնդապետ դը Պիեպապի հրամանատարությամբ գործող ֆրանսիական զորախումբը, օսմանցիներից՝ Ֆրանսիայի դաշնակիցներից, գրավեցին Սիրիան՝ 1917 թվականի դեկտեմբերին Գազան և Երուսաղեմը, իսկ 1918 թվականի հոկտեմբերին՝ Դամասկոսը։
1918 թվականի հոկտեմբերի 30-ի Մուդրոսի զինադադարից հետո դաշնակից ուժերը գրավեցին ափամերձ շրջանը, մինչդեռ էմիր Ֆեյսալը արաբական վարչակազմ հաստատեց Դամասկոսում, Հալեպում, Հոմսում և Համայում։
1919 թվականի հոկտեմբերին գեներալ Գուրոն նշանակվեց Ֆրանսիական Հանրապետության գերագույն հանձնակատար և Սիրիա–Կիլիկիայի գլխավոր հրամանատար։ Ֆրանսիացիները պետք է փոխարինեին բրիտանացիներին Սայքս–Պիկոյի համաձայնագրերով Ֆրանսիային հատկացված գոտում և նախապատրաստեին ապագա մանդատի իրականացումը, որը Ֆրանսիային պետք է վստահվեր Սիրիայի և Լիբանանի նկատմամբ 1920 թվականի ապրիլին Սան Ռեմոյի համաժողովում։
Կիլիկիայի արշավանքը՝ հետպատերազմյան առաջին արշավանքը, իրականացվեց չափազանց փոքրաթիվ զորքերով և ամբողջովին անբավարար նյութական միջոցներով։
Չնայած կրած զոհողություններին՝ դրա արդյունքները Ֆրանսիային չմնացին, քանի որ միջազգային համաձայնությունների հիման վրա այս նահանգը 1921 թվականի հոկտեմբերին փոխանցվեց Թուրքիային՝ Անկարայի համաձայնագրով (Անկարայի հին անվանումը՝ Անգորա)։
Մերսինում ափհանումը և Կիլիկիայում տեղակայումը
1919 թ. հոկտեմբեր – դեկտեմբեր
1919 թվականի հոկտեմբերի 27-ին «Ցար Ֆերդինանդ» շոգենավը առաջինը խարիսխ գցեց Մերսինի նավահանգստում՝ Կիլիկիայի ափից երկու մղոն հեռավորության վրա։
Երեկոյան զորքերը տեղափոխվեցին ափ, իսկ հոկտեմբերի 30-ին, երբ գնդի մնացած մասը նույնպես ափ իջավ, երեք գումարտակները տեղակայվեցին ժամանակավոր ճամբարներում.
- գնդի շտաբը և երկու գումարտակները՝ Տարսուսում,
- մեկ գումարտակը՝ Ադանայում,
- մեկ վաշտը՝ Մերսինում, որպես բազային վաշտ։
Ափ իջած առաջին գումարտակը պետք է շարժվեր դեպի Ադանա՝ մեկ վաշտ թողնելով Մերսինում։
Հրամանները Բեյրութից հաստատվել էին գեներալ Դյուֆիեի կողմից։
18-րդ RTA-ի պատերազմի օրագիրը (JMO), SHD 34N275։
Դիվիզիայի պատասխանատվության տակ գտնվող հատվածը ներառում էր ամբողջ Կիլիկիան, «Արևելյան տարածքները»՝ Ամանի արևելքում գտնվող այն շրջանը, որը գրավվել էր բրիտանական զորքերի դուրսբերումից հետո, մինչև Ուրֆա և Ալեքսանդրեթի սանջակ։
Գունդը արագորեն տեղակայվեց իր ընդարձակ օկուպացիոն գոտում՝ հայերի կողքին։
18-րդ RTA-ն Հայկական լեգեոնի հետ միասին կազմում էր 156-րդ դիվիզիայի 311-րդ բրիգադը, որի հրամանատարական կետը գտնվում էր Բեյրութում։
Այն պետք է ուժեղացներ Կիլիկիայի կայազորները՝ Ադանայից մինչև Եփրատի շրջան՝ անցնելով Տարսուսով, Այն-Թաբով և Ուրֆայով։
Գեներալ Գուրոն Բեյրութ ժամանեց նոյեմբերի 21-ին, իսկ գեներալ Դյուֆիեն՝ Մերսին՝ դեկտեմբերի 2-ին։
Հրաձիգները սովորաբար գտնվում էին գնդի կենտրոնական հատվածից որոշ հեռավորության վրա՝ մեկուսացված բլեդի փոքր բնակավայրերում։
1919 թվականի դեկտեմբերին բրիտանական զորքերի փոխարինումն ավարտվեց։
Դեկտեմբերի վերջին գնդի տեղակայումը հետևյալն էր.
- Այն-Թաբ՝ գնդապետ, C.H.R., 1-ին, 9-րդ, 11-րդ վաշտեր և C.M.3,
- Բոզանթի՝ 2-րդ վաշտ,
- Օսմանիե՝ 3-րդ վաշտ և C.M.1,
- Մարաշ՝ 10-րդ վաշտ,
- Ջարաբլուս՝ 5-րդ վաշտ և C.M.2,
- Ուրֆա՝ 6-րդ և 7-րդ վաշտեր։
Հայկական լեգեոն
Հայկական լեգեոնը ստեղծվել է 1917–1918 թվականներին՝ Օտարերկրյա լեգեոնի հայկական վաշտերի հիման վրա (2-րդ RMLE վաշտ), ինչպես նաև տարբեր բանակներից՝ ԱՄՆ-ից, Ռուսաստանից, Հունաստանից և այլ երկրներից, հայկական ծագում ունեցող կամավորների ներգրավմամբ։
Հայկական լեգեոնի արշավանքները ներառում էին Պաղեստինը, Իսրայելը, Սիրիան, Իրաքը, Փոքր Հայաստանը (Կիլիկիա, Կիլիկիայի նախկին թագավորություն) և այլն։
Ուսումնական կենտրոնները գտնվում էին Կիպրոսում և Եգիպտոսում։
Հայկական լեգեոնը լուծարվեց 1921 թվականին։
Այնուհետև Հայկական լեգեոնի լեգեոներները ծառայության անցան Օտարերկրյա լեգեոնում և մասնակցեցին Արևելքի բոլոր հետագա արշավանքներին։
Ադանա–Մերսին ճանապարհի և երկաթուղու մաքրումը
1920 թ. հունվարի 27–28
Կիլիկիան, որը ժամանակավորապես գտնվում էր Ֆրանսիայի պաշտպանության ներքո, շուտով սկսեց անհանգստության մատնվել Մուստաֆա Քեմալի թուրք ազգայնականների ապստամբական շարժման պատճառով։
Կիլիկիայի արշավանքի ընթացքում ֆրանսիական հենակետերն ու զորասյուները մշտապես ենթարկվում էին հարձակումների՝ թվաքանակով մեծ և լավ զինված ուժերի կողմից, մինչդեռ ֆրանսիական զորքերը քիչ էին, իսկ նյութական միջոցները՝ անբավարար։
18-րդ RTA-ի մեկ գումարտակ կցվեց Գարսիի զորասյանը՝ 21-րդ RTA-ի մեկ գումարտակ, 17-րդ RTS-ի մեկ գումարտակ, 412-րդ RI-ի մեկ գումարտակ և այլն։
Պատերազմի օրագրում այս մասին որևէ նշում չկա։
Զորասյունը հունվարի 27-ին դուրս եկավ Ադանայից դեպի արևմուտք և մարտի մեջ մտավ Ենիջեում։
28-ին գրավվեցին Թաքֆուր և Համուն-Քուլփրի գյուղերը, ճանապարհն ու երկաթուղին բացվեցին։
Զորասյունը շարունակեց շարժվել դեպի Տարսուս։
Զորասյունը կորցրեց 24 սպանված և 63 վիրավոր, իսկ թուրքերը՝ 300 սպանված, 250 գերի և 700 հրացան։
Մարաշի դեպքը
1920 թ. հունվար – փետրվար
1919 թվականի նոյեմբերի 1-ին ֆրանսիացիների կողմից Մարաշի (Maraş) գրավումից անմիջապես հետո քաղաքի թուրք բնակչության մեծամասնությունը ելավ ֆրանս–հայկական օկուպացիոն ուժերի դեմ։
1920 թվականի հունվարին թուրք բնակչության հատվածը պաշարեց հայկական թաղամասը։
Ֆրանսիական փոքրաթիվ կայազորը՝ հրամանատար դը Օրդոնի ղեկավարությամբ, չկարողանալով վերականգնել կարգուկանոնը, ապաստանեց միջնաբերդում։
Գեներալ Դյուֆիեն ուղարկեց Տիբոյի և Մարտիի (18-րդ RTA) և Կորնըլուի (17-րդ RTS) ջոկատները, որոնք պետք է ճեղքեին շրջափակումը և ճանապարհ բացեին։ Նրանք մի քանի մարդ կորցրին։
Հունվարի 18-ին այդ ուժերը քաղաքում միավորվեցին՝ Այն-Թաբից ժամանած գեներալ Քերեթի հրամանատարության ներքո։
Քսաներկու օր տևած քաղաքային մարտերից հետո՝ 1920 թվականի փետրվարի 11-ին, ֆրանսիական օկուպացիոն զորքերը ստիպված եղան լքել Մարաշը։ Նրանց հետևեց քաղաքի հայկական համայնքը՝ թուրք հեղափոխականների շարունակական հարձակումների ներքո։
Նահանջը՝ ձնաբքերի և -20°C ցրտի պայմաններում, չափազանց ծանր էր։
Բացի 700 սպանվածներից և վիրավորներից, հիվանդների թիվը նույնպես շատ մեծ էր, իսկ հրաձիգները ծանր կորուստներ կրեցին ոտքերի ցրտահարությունների պատճառով։
1920 թվականի մարտին 18-րդ RTA-ի III գումարտակը փոխարինվեց 7-րդ RTA-ի XI գումարտակով, որը դարձավ 18-րդ RTA-ի III գումարտակը։
«Մարաշի դեպքը», որն ավարտվեց ֆրանսիական զորքերի նահանջով, տարածեց անկարգությունները։
Հաջորդ ամիսները նշանավորվեցին բազմաթիվ մարտերով։
Մի քանի հենակետեր պահող ֆրանսիական ստորաբաժանումները շատ հաճախ հայտնվում էին շրջափակման մեջ։
Անընդհատ անհրաժեշտ էր ուղարկել օգնության զորասյուներ։
Ուրֆայի պաշարումը
1920 թ. փետրվարի 9 – ապրիլի 11
475 զինծառայողներից բաղկացած կայազորը, որի կազմում էին 18-րդ RTA-ի 6-րդ և 7-րդ վաշտերը և №2 գնդացրային վաշտի երկու դասակները, երկու ամիս շարունակ պաշարված էին՝ ունենալով մեկ ամսվա սննդի պաշար։
Ապրիլի 10-ին Ուրֆայի կայազորը, որը լիովին ուժասպառ էր եղել և չուներ բավարար սնունդ, կրճատվել էր մինչև 460 մարդ։ Այն չուներ ոչ մի թնդանոթ, շրջապատված էր 4000 թուրք, քուրդ և այլ զինյալներով և ենթարկվում էր հրետակոծության։
Այլևս հնարավոր չէր իրականացնել հայկական բնակչության և օտարերկրյա առաքելությունների պաշտպանության առաքելությունը։
Ապրիլի 10-ին 18-րդ RTA-ի հրամանատար Հաուգերը տեղի թուրք պատվիրակից ստացավ երաշխիք, որ նահանջի ժամանակ կայազորը չի հարձակվի։
Վիրավորներից մի քանիսը պետք է թողնվեին Ամերիկյան Կարմիր խաչի խնամքին։
Ապրիլի 11-ին, Ուրֆայից դուրս գալուց ընդամենը մի քանի ժամ անց, զորասյունը հարձակման ենթարկվեց Ֆերիս փաշայի կիրճում։
Զինվորները, այդ թվում՝ վիրավորները, կոտորվեցին։
Միայն մի քանի մեկուսացած զինծառայողների հաջողվեց հասնել Արաբ-Փունար։
Կային ընդամենը 31 փրկվածներ։
Կորուստները կազմեցին 11 սպա և 300 զինվոր։
II գումարտակը, որը Ուրֆայում կորցրել էր երկու վաշտ, լուծարվեց։
18-րդ RTA-ի III գումարտակը դարձավ II գումարտակ, իսկ գնդի կազմը համալրվեց 6-րդ RTA-ի II գումարտակով, որը դարձավ 18-րդ RTA-ի III գումարտակը։
Բյուզանդիայի պաշարումը
1920 թ. ապրիլի 11 – մայիսի 25
Բյուզանդիայի կայազորը, որը գտնվում էր Կիլիկիայի արևելյան դարպասի մոտ՝ Տավրոսի լեռներում, Մերսինից 80 կմ հյուսիս, նույնպես 1920 թվականի ապրիլ–մայիս ամիսներին պաշարվեց։
18-րդ RTA-ի մեկ վաշտ, որը ներառված էր 412-րդ RI-ի II գումարտակի կազմում, ոչնչացվեց։
Սա ևս մեկ անգամ ընդգծեց հետպատերազմյան այս առաջին արշավանքի ընթացքում ֆրանսիական զորքերի շատ փոքր թվաքանակը և նյութական միջոցների անբավարարությունը։
1920 թվականի մայիսին կնքվեց առաջին ընդհանուր զինադադարը։
Սակայն հուլիսից, նույնիսկ երբ մարտական գործողություններն այլևս չէին ընթանում, Քեմալի զորքերը պաշարեցին ֆրանսիական արշավախումբը։
Մերսինը, Տարսուսը, Ադանան և Օսմանիեն շրջապատվեցին մեծաթիվ և լավ զինված ուժերի կողմից, իսկ Ադանա–Մերսին երկաթուղին կտրվեց։
Այն-Թաբի շուրջ պայքարը շարունակվեց առանց լուծման։
Հուլիսի 23-ին, անտանելի շոգի պայմաններում, Գրսիի զորասյունը Ենիջեում փախուստի մատնեց քեմալականներին՝ այն վայրում, որտեղ գլխավոր երկաթուղային գիծը դեպի Բոզանթի և Կոնիա ճյուղավորվում էր դեպի Մերսին։
1920 թվականի հուլիսին գունդը դարձավ 18-րդ բնիկ հրաձիգների գունդ։
Թուրք ապստամբները ստիպեցին ֆրանսիացիներին աստիճանաբար նահանջել՝ քաղաք առ քաղաք։
Կիլիկիայի արշավանքին վերջ տալու նպատակով 1921 թվականի մարտի 11-ին Լոնդոնում ստորագրվեց առաջին ֆրանս–թուրքական համաձայնագիրը, իսկ երկրորդը՝ 1921 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Անգորայում (Անկարայի նախկին անվանումը)։
Այդ ժամանակ որոշվեց Լևանտում բնիկ զինծառայողների ծառայության ժամկետը հասցնել երկու տարվա։
Այս որոշման մասին գնդին հայտարարվեց 1921 թվականի սեպտեմբերի 20-ին։ Պատերազմի օրագրի համաձայն՝ հրաձիգները լուրը ընդունեցին հրաժարականով և հաշտված վերաբերմունքով։
Անգորայում ստորագրված ֆրանս–թուրքական համաձայնագիրը գնդում ընթերցվեց 1921 թվականի նոյեմբերի 4-ին։
Լևանտի 1-ին դիվիզիան պետք է լուծարվեր դեկտեմբերին, իսկ 18-րդ RTA-ն վերադարձվեր Ֆրանսիա։
Նույն օրը II գումարտակը լուծարվեց, իսկ դրա զինծառայողները բաշխվեցին I և III գումարտակների միջև։
Նոյեմբերի 8-ին II Knall-Demars գումարտակը անցավ 19-րդ RTA-ի կազմ։
Բանակի հրամանով պարգևատրումներ
III գումարտակ
1920 թվականի հոկտեմբերի 20-ի հրաման
«Էլիտար գումարտակը, իր հրամանատար՝ գումարտակի հրամանատար Քնալ-Դեմարսի օրինակով, ամբողջ զորասյան գործողության ընթացքում ցուցաբերել է տոկունության, քաջության և մարտական ոգու բարձրագույն հատկանիշներ։
Մասնավորապես, հուլիսի 28-ին Ենիջեի ճակատամարտում, մերձամարտից հետո, որի ընթացքում նրա որոշ ստորաբաժանումներ 10 անգամ սվիններով հարձակում են իրականացրել, նա ծանր պայքարով գրավեց հակառակորդի դիրքը՝ մարտադաշտում թողնելով 400 հակառակորդի դի, գերեվարելով 250 զինծառայողի, գրավելով 4 գնդացիր և ավելի քան 600 հրացան»։
18-րդ RTA-ի 2/6 գումարտակ
1921 թվականի փետրվարի 19-ի №59 ընդհանուր հրաման
«18-րդ RTA-ի 2/6 գումարտակը՝ հրամանատար Բոյկլերի ղեկավարությամբ, գեներալ Գուբոյի զորասյան կազմում մասնակցել է Կիլիկիայի գործողություններին։
Գումարտակը, որը հիանալի պատրաստված էր և մեծ ոգևորությամբ էր գործում, հատկապես աչքի ընկավ նոյեմբերի 3-ին [1920 թ.]։
Այդ օրը, գտնվելով զորասյան առաջապահում, նա բացառիկ համարձակ գործողությամբ ստիպեց անցնել Քեսմե Բուրնուի գետանցումը (Ջիհուն գետի վրա)՝ հակառակորդի շատ ուժեղ կրակի ներքո։
Իր քաջության շնորհիվ գրավեց գետի աջ ափի վրա գերիշխող բարձունքները և ապահովեց զորասյան անցումը»։
Նշում. 1920 թվականի նոյեմբերի 3-ի դրությամբ 2/6-րդ RTA-ն դեռ չէր պատկանում 18-րդ RTA-ին։ Այն միացավ գնդին և դարձավ III գումարտակ միայն նոյեմբերի 6-ին, համաձայն գնդի պատերազմի օրագրի.
«Բոյկլերի գումարտակը երկաթուղով ժամանում է Օսմանիեից և 7-ին փոխարինում է Քնալ-Դեմարսի գումարտակին հյուսիս-արևմտյան հատվածում»։
2-րդ վաշտ
1920 թվականի դեկտեմբերի հրաման
«Հիանալի ստորաբաժանում, որը կապիտան Բերտրանի հրամանատարությամբ երկու ամիս Բոզանթիում դիմակայել և հետ է մղել հրետանի և զգալիորեն գերազանցող թվաքանակ ունեցող հակառակորդի շարունակական հարձակումները։
Պահպանելով իրեն վստահված պաշտպանության հյուսիսային ճակատի ամբողջականությունը՝ այն բարձրագույն մակարդակով ցուցաբերել է հրաձիգների ստորաբաժանումների փառավոր ավանդույթները՝ մասնակցելով բազմաթիվ հակագրոհների և իրականացնելով բազմաթիվ հաղթական ելքեր, որոնք ստիպել են հակառակորդին թուլացնել իր շրջափակումը»։
Լևանտի 1-ին դիվիզիան բանակի հրամանով պարգևատրվել է 1921 թվականի դեկտեմբերի 18-ին։
156-րդ հետևակային դիվիզիա / Կիլիկիայի դիվիզիա / Լևանտի 1-ին դիվիզիա
Հրամանատար՝ գեներալ Դյուֆիե
Շտաբ՝ Ադանա
1-ին բրիգադ
Գեներալ Բորդո
- 17-րդ RTA
- 17-րդ RTS, ապա 14-րդ RTS՝ 12.06.1920-ից
2-րդ բրիգադ
Գեներալ Մարց
- 18-րդ RTA
- 412-րդ RI
Հեծելազոր
- Լևանտի 2-րդ հեծելազորային գունդ
Հրետանի
- Թունիսի 274-րդ հրետանային գունդ՝ երեք 75 մմ-անոց խմբով
- Դիվիզիոնային հրետանային պարկ (P.A.D.1)
Ինժեներական զորքեր
- Սակրավոր-ականազերծողների 33-րդ գումարտակի 52-րդ վաշտ
Կապ
- 43-րդ գումարտակի ST/52 վաշտի հեռագրողների ջոկատ
Ռազմական ավիացիա
- Դիտարկման ավիացիայի 35-րդ գնդի 56-րդ և 458-րդ էսկադրիլիաներ
Տրանսպորտ
- Տրանսպորտային անձնակազմի 4-րդ և 5-րդ էսկադրիլիաներ
Ծառայություններ
- 135-րդ ավտոմոբիլային տրանսպորտային էսկադրիլիա
- T.M. 1319 բաժին
- 905 բեռնատար-ֆուրգոնների բաժին
- C.O.A.-ի 33-րդ բաժին
- Գաղութային ռազմական բուժակների 33-րդ բաժին
- 5/L շտապօգնության ստորաբաժանում
- 35-րդ T.E.M.
- 9-րդ B.D.1
- 135-րդ T.E.M.
- Սանիտարական 42-րդ բաժին
Եվս երեք դիվիզիա՝ Լևանտի 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ դիվիզիաները, կազմավորվեցին 1920 թվականի սկզբին՝ հիմնականում ալժիրցի և սենեգալցի հրաձիգների գնդերից։
Աղբյուր՝ Ֆրանսիայի ցամաքային զորքերի պատմական ծառայություն – Վենսեն
Գունդը 1921 թվականի դեկտեմբերին Ադանայի կայարանում նստեց գնացք դեպի Ալեքսանդրեթ, որպեսզի նավով վերադառնա Ֆրանսիա։
«Բատավիա» նավը հունվարի 5-ին մեկնեց Բեյրութ, հունվարի 6-ին հասավ այնտեղ, իսկ հունվարի 8-ին մեկնեց դեպի Մարսել։
Մարսել հասավ հունվարի 17-ին։
Այնուհետև զորքերը շարժվեցին դեպի Մեց։
Փոխգնդապետ Օգյուստեն-Պոլ Պարֆե
Օգյուստեն-Պոլ Պարֆեն (ծնված՝ 1873 թ.), որը Լևանտի բանակի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալն էր, 1921 թվականի մայիսին ստանձնեց 18-րդ RTA-ի հրամանատարությունը, իսկ 1922 թվականի հուլիսին՝ 5-րդ RTA-ի հրամանատարությունը։
Արևմտյան Հայաստանի պաշտպանության և ազգային անվտանգության նախարարություն
Արմենակ Աբրահամեանը հարգանքի տուրք մատուցեց Կիլիկիայի ազատագրման համար 1920 թվականին զոհված 138 ալժիրցի հրաձիգներին
Արևմտյան Հայաստանի Ազգային խորհրդի նախագահ Արմենակ Աբրահամեանը ներկա գտնվեց 2019 թվականի ապրիլի 20-ին՝ շաբաթ օրը, Մարսելում UDMF-ի նախագահ Նագիբ Ազերգիի հրավերին։
Նրան ուղեկցում էին Բասամ Թահանը և Վրեժ Արմենակ Աբրահամեանըը, երկուսն էլ՝ Արևմտյան Հայաստանի պատգամավորներ։
Արմենակ Աբրահամեանի գլխավորած պատվիրակությունը որոշեց պաշտոնապես հանձնել UDMF-ի նախագահին 6-րդ ալժիրցի հրաձիգների գնդի պատմությունը և այն 138 հրաձիգների ցուցակը, որոնք 1920 թվականին Կիլիկիայի ազատագրման համար զոհվել էին մարտի դաշտում։
Արմենակ Աբրահամեանի ելույթը հնարավորություն տվեց հանդիպման մասնակիցներին հարգանքի տուրք մատուցել այդ մարտիկներին և Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի ազգային օրվան նախօրեին հիշեցնել Արիստիդ Բրիանի Ֆրանսիայի կառավարության ստանձնած և այնուհետև հրաժարված պարտավորության մասին՝ Կիլիկիայի խաղաղ բնակչության նկատմամբ պաշտոնական մանդատատիրոջ և հովանավոր պետության իր պարտականությունների շրջանակում՝ Սևրի պայմանագրի ստորագրումից հետո։
Նախագահ Արմենակ Աբրահամեանըը շնորհակալության նշանով Արևմտյան Հայաստանի դրոշը հանձնեց նախագահ Ազերգիին։
Բասամ Թահանը, ալժիրցի հրաձիգների մասնակցության պատմության մեջ առաջին անգամ, առաջարկեց մեկ րոպե լռությամբ հարգել նրանց նվիրվածությունը, ապա հանդես եկավ եվրոպական հասարակության մեջ իսլամի պատմական սկզբունքների վերաբերյալ ելույթով։