Արցախահայության ցեղասպանությունից և բռնի տեղահանությունից երեք տարի անց կրկին ուշադրության կենտրոնում է հայտնվում պատմական մի ցավալի զուգահեռ՝ Արևմտյան Հայաստանի հայության ցեղասպանությունից հետո տեղի ունեցած իրադարձությունների հետ։
1915 թվականի ցեղասպանությունից հետո արևմտահայությունը ոչ միայն ենթարկվեց զանգվածային ոչնչացման, այլև զրկվեց իր պատմական հայրենիքից։ Հաջորդ տարիներին շարունակվեցին հայաթափման, հայրենազրկման և հայկական ներկայության վերացման գործընթացները։
Նմանատիպ գործընթաց տեղի ունեցավ նաև Արցախում։ 2023 թվականին Արցախում ապրող հայությունը բռնի տեղահանվեց իր բնօրրանից՝ զրկվելով տներից, համայնքներից և պատմամշակութային ժառանգությունից։
Այսօր Արցախահայության ճակատագիրը և Արևմտյան Հայաստանի հայության փորձը շարունակում են մնալ ազգային հիշողության կարևորագույն թեմաներ։ Երկու դեպքերի միջև առկա զուգահեռները ևս մեկ անգամ ընդգծում են հայրենի հողի, ազգային ինքնության, մշակութային ժառանգության և հայ ժողովրդի անվտանգության պահպանման կարևորությունը։