«Կովկասյան գարունը» գալիս է «արաբականին» ընդառաջ

  • by Éditeur, 15 Հունվարի, 2018 in Քաղաքականություն
504 դիտում
Ներկայացնում ենք Regnum-ում հրապարակված Ստանիսլավ Տարասովի հոդվածը՝ տարածաշրջանում ընթացող զարգացումների շուրջ։ «Թուրքական Milli Gazete թերթը, վերլուծելով ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի իրանական քաղաքականությունը, ենթադրում է, որ հետագայում այն «ավելի կատաղի» կդառնա, քանզի Վաշինգտոնը Իրանը դիտարկում է որպես «Մեծ Միջին Արևելք» նախագծի իրականացման ճանապարհի երկու խոշոր թիրախներից մեկը։ Առաջին թիրախը՝ Թուրքիան, արդեն խրված է իրականացված քրդական նախագծի մեջ։ Ինքը՝ նախագահ Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանը, խոսում է, որ Արևմուտքը «ուզում է իրականություն դարձնել 100 տարի առաջ բաժանված քարտեզը», նկատի ունենալով 1916թ․ Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի կողմից ստորագրված Սայքս-Պիկոյի համաձայնագիրը, որով նախատեսվում էր Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Օսմանյան կայսրության տարածքների նշանակալի մասի վերբաշխումը դաշնակիցների միջև։ Թուրքիայի մոտալուտ փլուզման մասին բացեիբաց գրում են ամերիկյան փորձագետները՝ և՛ Foreign Policy in Focus-ը, և՛ Federation of American Scientist-ը, և՛ Bipartisan Policy Center-ը։ Պատահական չէ, որ Անկարան լրջորեն մտահոգված է ԱՄՆ կողմից Սիրիայի քրդերին աջակցություն ցուցաբերելու համար։ Սրա հետ կապված, ֆրանսիացի փորձագետ, Փարիզի ինստիտուտի քաղաքական հետազոտության դոցենտ Ֆրեդերիկ Անսելը Le Figaro թերթում հանդես է եկել Մեծ Միջին Արևելքում 2018-ին սպսվող հնարավոր աշխարհաքաղաքական վերափոխումների կանխատեսմամբ, հայտարարելով, որ «արաբական գարունը» շարունակվում է և աշխարհագրորեն կարող է ընդլայնվել։ Իսկ այժմ կարող ենք «արաբական աշխարհի բալկանացումը և աղետալի փլուզումը» իրականացված փաստ համարել։ Այդ պատճառով, նրա կարծիքով, իրանական խնդրի ներկա արդիականացումը, Կովկասին մոտեցող աշխարհաքաղաքական դեգրադացիայի ալիքն է, որը, ըստ ամերիկացի ստրատեգների, ներառված է «Մեծ Միջին Արևելք» նախագծի մեջ, և ենթադրում է այդ տարածաշրջանում իրադարձությունների զարգացման նոր դինամիկա, որն ավելի վաղ դիտարկվում էր որպես ծայրամասային օղակ։ Սայքս-Պիկոյի համաձայնագիր. Քարտեզի բնօրինակը. 1916թ․ Դիտարկվում է մեկ կարևոր յուրահատկություն։ Հարցը նրանում է, որ ԱՄՆ-ն «Մեծ Միջին Արևելք» նախագծում վերջերս է ներառել Անդրկովկասը։ Դրանից առաջ տարածաշրջանը դիտարկվում էր որպես հետսովետական տարածք, որտեղից հարևան Միջին Արևելք հնարավոր էր մեծ ռազմաքաղաքական լարվածություն մտցնել։ Այս տարածքները տարբեր ժամանակներում եղել են կա՛մ Պարսկական, կա՛մ Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ։ Ռուսական կայսրությանը մնացած շատ տարածքներ հետագայում պարզվեց՝ խրված են պատմական, սոցիալ-տնտեսական, ազգային-տարածքային, դավանանքային, աշխարհաքաղաքական և այլ խնդիրների մեջ։ Եվ սա առաջին անգամ իր մասին հիշեցրեց Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո, երբ 1918թ․ ի հայտ եկան անկախ պետություններ՝ Ադրբեջանը, Հայաստանը և Վրաստանը։ Այդ ժամանակ տարածքային վեճերի պատճառով նրանց միջև սկսվեցին տարածաշրջանային պատերազմներ, որոնք շատ հաճախ ստանում էին միջէթնիկական բախումների բնույթ։ Այդ խնդիրները «սառեցվեցին» սովետական միության ձևավորման ժամանակ։ Այս ամենը երկրորդ անգամ պայթեց ԽՍՀՄ փլուզումից հետո՝ 1991թ․, երբ Անդրկովկասում նոր անկախ պետությունների կազմավորումը ուղեկցվեց նոր բախումներով։ Սա մի կողմից։ Մյուս կողմից, Բաքուն, ինչպես և 1918թ-ին, բռնեց պրոթուրքական ուղղություն՝ ելնելով «մեկ ազգ, մեկ պետություն» սկզբունքից, որը նախատեսում էր տարածաշրջանում պոտենցիալ աշխարհաքաղաքական փոփոխություններ՝ անգամ դրա տարածքներից դուրս գալով (Իրանական Ադրբեջանի գործոնը հաշվի առնելով)։ Եթե Անդկովկասի 1991թ․ իրադարձությունները պայմանականորեն անվանենք «կովկասյան գարուն», ապա դրա արդյունքը հետևյալն է․ Ադրբեջանը և Վրաստանը կորցրին նախկին Խորհրդային Ադրբեջանի և Վրաստանի տարածքների զգալի մասի վրա վերահսկողությունը, այն պարագայում, որ Հայաստանը ոչ միայն պահպանեց նախկին խորհրդային Հայաստանի տարածքների վերահսկողությունը, այլև մեծացրեց վերահսկողության գոտին։  Դրա հետ մեկտեղ այժմ Երևանը հանդիսանում է գրեթե բոլոր ինտեգրացիոն կառույցների անդամ, որոնք ձևավորվել են հետխորհրդային տարածքներում, մինչդեռ Վրաստանը դուրս եկավ ԱՊՀ-ից և փորձում է անդամագրվել ԵՄ-ին և ՆԱՏՕ-ին։ Ինչ վերաբերվում է Ադրբեջանին, ապա նրա «թուրքական թևը» անհետանում է՝ կորցնելով ԱՄՆ-ի, ԵՄ-ի և ՆԱՏՕ-ի աջակցությունը։ Բաքվի, Անկարայի նաև Թեհրանի համար հնարավոր է միաժամանակ պոտենցիալ աշխարհաքաղաքական մարտահրավերներ առաջանան, երբ Վաշինգտոնը սկսի խթանել հարևան Միջին Արևելքից Անդրկովկասում և Իրանի հյուսիսային սահմաններին «աշխարհաքաղաքական ալիքների» առաջացմանը: Ամերիկացի ռազմական վերլուծաբան Սթիվեն Բլանկի կարծիքով «ցանկացած կտրուկ իրադարձություն իրավիճակը կարող է փոխել»։ Նկատենք, որ Թրամփը չի ցուցաբերում մտայնություն ծածկել Թուրքիայի քաղաքականությունը, որը փորձում է իրականացնել իր երկու արտաքին քաղաքական նկրտումները՝ պանթուրքիզմ և նեոօսմանականություն, որոնք չեն համապատասխանում, այսպես կոչված, հավաքական Արևմուտքի պահանջներին։ Այդ իմաստով՝ Թուրքիայի նախագահը և նրա ադրբեջանցի գործընկեր Իլհամ Ալիևը պարտություն են կրում։ ԱՄՆ-ի նախագահի քաղաքականությունը նրանց համար անակնկալ է բոլոր առումներով։ Մոտ ապագայում ամերիկացիները Անդրկովկասում չեն փոխելու իրենց քաղաքականությունը։ Ավելի հեռավոր ապագայում տարածաշրջանը կարող է տարբեր սցենարների համար հենարան դառնալ՝ «Մեծ Միջին Արևելքի» ստեղծման ճանապարհին»։ Աղբյուրը՝ Regnum.ru: https://regnum.ru/news/polit/2367266.html Հիշեցնենք, որ 1917թ. դեկտեմբերի 29-ին Խորհրդային Ռուսաստանի Ժողկոմխորհի կողմից ընդունված «Թուրքահայաստանի մասին» (Արևմտյան Հայաստան) Դեկրետով ճանաչվել է Թուրքահայաստանի (Արևմտյան Հայաստան) հայության ազատ ինքնորոշման իրավունքը՝ ընդհուպ մինչև լիակատար անկախություն: Իսկ 1920թ. հունվարի 19-ին՝ Փարիզի Վեհաժողովի ժամանակ, Դաշնակից Տերությունների Գերագույն Խորհուրդը դե ֆակտո (de facto) և 1920թ. Մայիսի 11-ին՝ Սան-Ռեմոյի համաժողովի ժամանակ դե յուրէ (de jure) ճանաչեց այն՝ որպես անկախ և ինքնիշխան պետություն, որի սահմանները Թուրքիայի հետ 1920թ. նոյեմբերի 22-ին սահմանագծել է ԱՄՆ-ի նախագահ Վուդրո Վիլսոնը: Հարկ է նշել, որ Արևմտյան Հայաստան Պետությունը ՄԱԿ-ի կողմից չի ճանաչվել՝ Թուրքիայի կողմից  բռնազավթված լինելու է պատճառով: Հիշեցնենք, որ 1894-ից միչև 1923թ. Արևմտյան Հայաստանի գրավված տարածքներում թուրքական երեք կառավարության կողմից բնիկ հայ ժողովուրդը ենթարկվել է Ցեղասպանության:     Турция уже поражена Турецкая Milli Gazete, анализируя иранскую политику президента США Дональда Трампа, прогнозирует, что в дальнейшем она будет «более ожесточенной». Потому что Вашингтон воспринимает Иран как «одну из двух крупных мишеней на пути реализации проекта «Большой Ближний Восток». Первая мишень — Турция — уже поражена запущенным и реализуемым курдским проектом. Сам президент Турции Реджеп Тайип Эрдоган говорит о том, что Запад «хочет сделать реальностью разделенные 100 лет назад карты», имея в виду подписанные в 1916 году Великобританией и Францией соглашения Сайкса-Пико, которые предполагали передел значительной части территории Османской империи между союзниками по окончании Первой мировой войны. О скором распаде Турции сейчас открыто пишут американские эксперты — и Foreign Policy in Focus (более известная как FPIF), и Federation of American Scientist (FAS), и Bipartisan Policy Center. Не случайно Анкара всерьез обеспокоена поддержкой, оказываемой США сирийским курдам. В этой связи известный французский эксперт, доцент Парижского института политических исследований Фредерик Ансель, выступая в газете Le Figaro с прогнозом относительно возможных геополитических преобразований в 2018 году на так называемом Большом Ближнем Востоке, заявил, что «арабская весна» продолжается и географически будет расширяться. А сейчас нужно считать свершившимся промежуточным фактом «балканизацию и катастрофический крах арабского мира». Поэтому, по его мнению, нынешняя актуализация иранской проблематики, приближение волн геополитической деградации к Закавказью, которое американскими стратегами включено в «Большой Ближний Восток», предполагает новую динамику развития событий в этом регионе, который ранее рассматривался только в качестве периферийного звена. Просматривается одна важная особенность. Дело в том, что Закавказье только недавно было включено США в проект «Большого Ближнего Востока». До этого регион рассматривался как часть постсоветского пространства, откуда на соседний Ближний Восток можно было перебросить высокую военно-политическую турбулентность. Эта территория в разные времена находилась под контролем то Персидской, то Османской империй. Многое из того, что потом досталось Российской империи, оказалось переплетенным с историческими, социально-экономическими, национально-территориальными, конфессиональными, геополитическими и другими проблемами. И первый раз оно дало о себе знать после развала Российской империи, когда в 1918 году появились независимые государства — Азербайджан, Армения и Грузия.
Соглашение Сайкса-Пико. Оригинал карты. 1916 год
Тогда между ними вспыхнули региональные войны из-за территориальных споров, которые часто приобретали характер межэтнических столкновений. Их «заморозила», но не ликвидировала окончательно созданная в начале 1920-х годов какая-никакая, но идентичность, сформированная во времена модернизации советского образца. Во второй раз всё вновь всплыло после распада СССР в 1991 году, когда очередное становление новых независимых государств в Закавказье было сопряжено с сильными сепаратистскими тенденциями. Это с одной стороны. С другой, Баку, как и в 1918 году, взял протурецкий курс, исходя из принципа «одна нация — два государства», что по определению предусматривало потенциальные геополитические изменения в регионе уже с выходом за его пределы (с учетом фактора Иранского Азербайджана). Если события, развивавшиеся в Закавказье после 1991 года, условно называть «кавказской весной», то ее результат следующий: Азербайджан и Грузия потеряли контроль над заметной частью территорий бывших Азербайджанской и Грузинской ССР, в то время как Армения не только сохранила контроль над территорией бывшей Армянской ССР, но и расширила зону своего контроля. При этом ныне Ереван является участником практически всех интеграционных структур, которые образовались на постсоветском пространстве, в то время как Тбилиси вышел даже из СНГ и пытается присоединиться к ЕС и НАТО. Что касается Азербайджана, то проваливается его турецкий фланг, теряющий опору в США, ЕС и НАТО. Для Баку, Анкары и, возможно, Тегерана потенциальные экзистенциальные геополитические вызовы могут появиться одновременно, когда Вашингтон начнет продвигать в Закавказье и северное приграничье Ирана «геополитические волны» с соседнего Ближнего Востока. По мнению американского военного эксперта Стивена Бланка, «ситуацию может изменить какое-либо резкое событие». Заметим, что и Трамп не демонстрирует намерения прикрывать политику Турции, пытающейся реализовать обе свои внешнеполитические доктрины — пантюркизм и неоосманизм, и они же не отвечают требованиям так называемого коллективного Запада. В этом смысле президент Турции и его азербайджанский коллега Ильхам Алиевтерпят поражение. Политика президента США стала для них сюрпризом во всех отношениях. В ближайшей перспективе американцы по отношению к Закавказью менять свою политику не будут. В более отдаленном будущем регион может стать плацдармом и трамплином для самых разных сценариев на стыке Закавказья и Ближнего Востока в формате «Большого Ближнего Востока».  Станислав Тарасов Подробности: https://regnum.ru/news/polit/2367266.html Напомним, что в 1917г. 29-го декабря Совет Народных Комиссаров Советской России подписал Декрет о «Турецкой Армении» (Западная Армения), которым было признано право свободного самоопределения армян «Турецкой Армении», вплоть до полной независимости. А 19-го января 1920 г. на Парижской конференции Верховный Совет Союзных Держав де-факто 11-го мая 1920 г. на конференции в Сан Ремо де-юре признал ее независимым и суверенным государством. По Севрскому мирному договору в соответствии с Арбитражным решением Вудро Вилсона 22-го ноября 1920г. граница между Арменией и Турцией была окончательно определена,и турецко-армянская международная граница была впоследствии установлена с учетом различных географических, демографических, этнических и исторических факторов. Следует отметить, что ООН не признала Западную Армению, потому что она окупирована Турцией. Напомним, что с 1894-го по 1923-ий год, на оккупированных территориях Западной Армении коренной народ Армении подвергся геноциду.