Սիրելի՛ բարեկամներ, սիրելի՛ հայրենակիցներ,

Թոյլ տուէք իմ շնորհակալութիւնը յայտնել այս արարողութեան ներկայ գտնուելու եւ մասնակցելու համար՝

Տիկին Նելլի Յարութիւնեանին, Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Ժողովի նախագահին, 

Տիկին Լիտիա Մարկոսեանին, կառավարութեան ղեկավարին եւ Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդի փոխնախագահին, 

Պրն. Արման Յակոբեանին, կառավարութեան փոխվարչապետին, 

Արեւմտեան Հայաստանի կառավարութեան անդամներուն, 

Արեւմտեան Հայաստանի Խորհրդարանի պատգամաւորներուն, 

Ինչպէս նաեւ Արեւմտեան Հայաստանի բոլոր քաղաքացիներուն, որոնք իրենց առօրեային մէջ կը պայքարին մեր իրաւունքներու պաշտպանութեան համար։ 

Թոյլ տուէք նաեւ առանձնայատուկ յիշատակում մը ուղղել մեր Ազատամարտիկներուն, ինչպէս նաեւ մեր դրօշակակիրներուն, որոնք ամէնօրեայ կերպով եւ բոլոր ճակատներուն վրայ կը շարունակեն մեր անվտանգութեան համար երկարատեւ պայքարը՝ բարձր պահելով մեր գոյները, որպէսզի արդարութիւնը յաղթէ։

Այս յիշատակը նաեւ կը վերաբերի հայկական 89-րդ Թամանեան դիւիզիային, որ կազմուեցաւ 1941-ի Դեկտեմբերին՝ ցեղասպանութենէն փրկուած Արեւմտեան Հայաստանի որդիներէն։ Անոնք մասնակցեցան Կովկասի ճակատամարտերուն, աչքի ինկան Քուպանի ազատագրութեան մարտերուն մէջ եւ 1945 թուականի Ապրիլ 29-ին մտան Պեռլին։

Անոնք էին, որ Պեռլինի գրաւումէն ետք, Ռայխսթակի պատերուն տակ, ձեռքերուն մէջ զէնքերով, տուտուկի եւ տհոլի հնչիւններուն տակ «Քոչարի» պարեցին՝ տօնելու յաղթանակը։

Առանձնայատուկ յարգանքի խօսք նաեւ բոլոր այն Արեւմտահայորդիներուն, որոնք ներգրաւուած էին ֆրանսական դիմադրութեան շարժումին մէջ՝ 1945-ին Ֆրանսայի պատիւը փրկելու համար։ Ինչպէս կը յիշեցնէր Միսաք Մանուշեան․ «Եթէ դուք կրնաք ժառանգել ֆրանսական քաղաքացիութիւնը, մենք զայն նուաճած ենք»։

Այսօր մենք հաւաքուած ենք միասին նշելու Արեւմտեան Հայաստանի համար առանձնայատուկ օր մը՝ Մայիս 9-ը։

Արեւմտեան Հայաստանի համար, երբ կը խօսինք յաղթանակի մասին եւ երբ կ՚ուզենք տօնել այդ յաղթանակը, մենք կը խօսինք ազատագրութեան մասին, եւ մասնաւորաբար՝ մեր հողերու ազատագրութեան։

Շուշիի եւ անոր շրջանի ազատագրութիւնը անբաժանելի մասն է այն յաղթանակի գաղափարին, զոր կը պաշտպանէ Արեւմտեան Հայաստանը, ներառեալ Քարվաճառի շրջանի ազատագրումը եւ Արցախի մեծագոյն մասի ազատագրումը։ 

Չկայ յաղթանակ առանց ազատագրումի։ Չկայ յաղթանակ, եթէ այսպէս կոչուած յաղթանակը կը նշանակէ մեր հողերը օտարին յանձնել՝ ազգայնական եսասիրութիւնները գոհացնելու համար։ Յաղթանակը ո՛չ առասպել է, ո՛չ հեքիաթ․ ան զոհողութեան արդիւնքն է՝ կիներու եւ տղամարդոց զոհաբերութեան, որոնք իրենց կեանքը տուին, որպէսզի ապագայ սերունդները կարենան ապրիլ եւ մեծնալ այս ազատագրուած հողերուն վրայ։

Փորձեցին եւ տակաւին կը փորձեն մեզի ներկայացնել 1918 թուականի Մայիս 28-ը որպէս յաղթանակի օր, մինչդեռ ան այն թուականն է, երբ անկախութիւն հռչակեց թշնամին, որ կը գրաւէ մեր հողերը, տարածքները եւ պաշարները, եւ որ 1918 թուականի Յունիս 4-ին Պաթումի մէջ կնքեց դաշինք մը թշնամիին հետ՝ ամբողջ Արեւմտեան Հայաստանը Թուրքիոյ յանձնելու համար՝ առանց Արեւմտեան Հայաստանի հայ ժողովուրդին ազատ եւ տեղեկացուած համաձայնութեան, այն ժամանակ երբ նոյն ժողովուրդը կ՚ենթարկուէր բնաջնջման ծրագրի։

Այսօր նոյն ուժերը իրենց անուանած են «Սփիւռք», եւ կ՚աշխատին ազգային եւ միջազգային մակարդակներով չէզոքացնել Արեւմտեան Հայաստանի հայ ժողովուրդի բոլոր պահանջատիրական ձգտումները՝ այդ ժողովուրդին փոխարէն խօսելով եւ զայն ուղղելով դէպի «Հայաստան», աւելի ճիշդ՝ դէպի կառավարութիւն մը, որ իր հերթին ազգային եւ միջազգային մակարդակներով կը գործէ Արեւմտեան Հայաստանի պետութեան անկախութիւնն ու ինքնիշխանութիւնը չէզոքացնելու համար՝ հողերը, տարածքները եւ պաշարները օտարին յանձնելով։

Ազատագրուած Շուշի քաղաքը դարձաւ հայկական վերածնունդի կեդրոնը՝ պաշտօնական հիմնադիր քայլով՝ Արեւմտեան Հայաստանի Հայերու Ազգային Խորհուրդի հռչակագրով, 2004 թուականի Դեկտեմբեր 17-ին։ Հետեւաբար, այս յաղթանակը հնարաւոր դարձուց նաեւ այլ հիմնադիր քայլի ընդունումը՝ Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Սահմանադրութեան ծնունդը՝ 2016 թուականի Մայիս 9-ին։

Այսպէս, երկար տարիներու պայքարէ, զոհողութենէ եւ տառապանքէ ետք, Արեւմտեան Հայաստանը վերածնաւ իր մոխիրներէն՝ մինչեւ ազգային սահմանադրութեան ընդունումը, որ իր մէջ կը ներառէ ոչ միայն պատմութիւնը, յիշողութիւնն ու ազգային կազմաւորման հիմնարար սկզբունքները, այլ նաեւ ինքնիշխանութեան եւ անկախութեան գլուխները՝ հիմնուած ազգային ինքնութեան վրայ։

13 գլուխներէ բաղկացած՝ Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Սահմանադրութիւնը կը համապատասխանէ այն ինքնիշխան գործողութեան, որ իր ոգիով եւ մարմնով պիտի թոյլատրէ Արեւմտեան Հայաստանին կերտել իր ապագան։

ԳԼՈՒԽ Ա․ — Սահմանադրական սկզբունքներու հիմքերը – Ազգային ինքնիշխանութիւն (յօդ. 1–15)

ԳԼՈՒԽ Բ․ — Մարդու իրաւունքներ, հիմնարար ազատութիւններ եւ պարտականութիւններ (յօդ. 16–57)

ԳԼՈՒԽ Գ․ — Բնապահպանական, ժողովրդագրական, ընկերային եւ տնտեսական համակարգ (քաղաքացիական անվտանգութիւն, տարածքային կառավարման համակարգ եւ առողջապահութիւն) (յօդ. 58–65)

ԳԼՈՒԽ Դ․ — Լեզու, մշակոյթ եւ աւանդութիւններ (յօդ. 66–68)

ԳԼՈՒԽ Ե․ — Նախագահ եւ Նախագահական խորհուրդ (յօդ. 69–82)

ԳԼՈՒԽ Զ․ — Ազգային ժողով (յօդ. 83–116)

ԳԼՈՒԽ Է․ — Կառավարութիւն (յօդ. 117–122)

ԳԼՈՒԽ Ը․ — Իրաւական եւ դատական համակարգ, Սահմանադրական դատարան (յօդ. 123–136)

ԳԼՈՒԽ Թ․ — Դատարաններ (յօդ. 137–144)

ԳԼՈՒԽ Ժ․ — Պետական համակարգի կառոյցներու միջեւ յարաբերութիւններ՝ Նախագահ, Ազգային ժողով, Կառավարութիւն, Սահմանադրական դատարան, իրաւական եւ դատական համակարգ (յօդ. 145)

ԳԼՈՒԽ ԺԱ․ — Արեւմտեան Հայաստանի հայերու ինքնավար մարմիններ եւ իրաւական յարաբերութիւններ աքսորուած հայերու հետ (յօդ. 146–157)

ԳԼՈՒԽ ԺԲ․ — Սահմանադրութեան ընդունում, փոփոխութիւն եւ հանրաքուէ (յօդ. 158–160)

ԳԼՈՒԽ ԺԳ․ — Եզրափակիչ եւ անցումային դրոյթներ (յօդ. 161)

Ահա թէ ինչու, իմ պաշտօնով եւ լիազօրութեամբ, Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Սահմանադրութեան 10-ամեակին առիթով, Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքացիներուն, մասնագէտներուն, միջազգային կառոյցներուն եւ պետութիւններուն կը տրամադրեմ «Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Սահմանադրութեան իրաւական եւ միջազգային օրինականութեան մասին եզրակացութիւն»ը։

Արեւմտեան Հայաստանը Հանրապետութիւն մըն է՝ հիմնուած արդարութեան, շարունակականութեան եւ խաղաղութեան վրայ։

Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Սահմանադրութիւնը վերականգնողական իրաւունքի գլուխգործոց մըն է։ Ան պատմական տառապանքը կը վերածէ օրինականութեան, աքսորը՝ ինքնիշխանութեան, իսկ յիշողութիւնը՝ արդարութեան։

Անոր ոգին կարելի է ամփոփել երեք համամարդկային սկզբունքներով՝

Արդարութիւն — որովհետեւ ան կը վերականգնէ խախտուած իրաւունքը եւ կը հիմնէ բարոյապէս օրինակելի իրաւական պետութիւն։ 

Շարունակականութիւն — որովհետեւ ան իրաւական եւ ազգային գիտակցութեան մէջ կը շարունակէ 1920 թուականի Հանրապետութիւնը։ 

Խաղաղութիւն — որովհետեւ ան ինքնիշխանութիւնը կը հաստատէ ոչ թէ ուրիշ ժողովուրդներու դէմ, այլ ճանաչման, արժանապատուութեան եւ համագործակցութեան համար։ 

Այս իմաստով, Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութիւնը միջազգային հանրութեան կը ներկայանայ ոչ թէ որպէս անջատողական պահանջ, այլ որպէս արդար եւ դրական իրաւունքի ու յիշողութեան խաղաղ վերականգնման օրինակ։

Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Սահմանադրութիւնը (2016) համապատասխան է միջազգային հանրային իրաւունքին, ՄԱԿ-ի սկզբունքներուն, բնիկ ժողովուրդներուն վերաբերող միջազգային գործիքներուն եւ պետական շարունակականութեան վերաբերող իրաւագիտութեան։

Ան կը հանդիսանայ իրաւական եւ մշակութային ինքնիշխանութեան օրինական քայլ մը, որ կ՚ապահովէ 1920-ին ճանչցուած հայկական պետութեան շարունակականութիւնը։

Իրաւունքով եւ խղճմտանքով ան Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան կու տայ շարունակական, ժողովրդավարական, խաղաղ եւ համամարդկային արդարութեան վրայ հիմնուած պետութեան ամբողջական օրինականութիւնը։