Արեւմտեան Հայաստանի պետական ​​ճանաչման մասին  1917-1920թթ

  • by Western Armenia, May 06, 2024 in Քաղաքականութիւն
40 դիտում

1920թ. օգոստոսը Արեւմտեան Հայաստանի պատմութեան ամէնաերջանիկ, ամէնահուզիչ, բայց միաժամանակ նաեւ ամէնատագնապալի ժամանակներէն էր։

Ամռան ամիսներն կ՚ընթանային միացեալ Հայաստանի ճակատագրի վերջնական լուծման բուռն սպասումով։ Խաղաղութեան վեհաժողովի աշխատանքները կը մօտնային աւարտին, եւ Արեւմտեան Հայաստանի անկախութեան   ու Հայկական հարցին լուծումը հեռու չէր։

Ապրիլին Սան Ռեմոյին մէջ խոշոր տերութիւններն արդեն ուրվագծած էին  միացեալ Հայաստանի ապագայ սահմանները եւ աւարտին հասուցած էին հաշտութեան պայմանագիրը, որը մայիսին ներկայացուած էր Թիւրքիային։ 

Փարիզի Սեւր արվարձանին մէջ 1920թ. 10 Օգոստոս կը ստորագրուի խաղաղութեան պայմանագիրը։ Պայմանագիրը կը ստորագրեն կողմէն մը՝ Բրիտանական կայսրութիւնը, Ֆրանսան, Իտալիոն եւ Ճապոնիան, ինչպէս նաեւ՝ «Փոքր դաշնակիցները»՝ Հայաստանը, Պելկիան, Հունաստանը, Հեջազը, Լեհաստանը, Պորտուգալիան, Ռումինիոն, Սերբիա-Խորվաթիա-Սլովենական պետութիւնը եւ Չեխոսլովակիան։ Արեւմտեան Հայաստանի ներկայացուցիչը Նուպար Փաշան էր։

Թիւրքիան կը ներկայացնէին սենատորներ Հաադի փաշան, Ռիզա Թեւֆիկ պէյը եւ Բեռնին մէջ՝ Թիւրքիոյ արտակարգ դեսպան եւ լիազոր մինիստր Ռեշադ Խալիոս պէյը։ Սեւրի պայմանագիրը բաղկացած է 433 յօդուածէն, որոնցմէ Հայաստանին կը վերաբերէին հիմնականը վեցը՝ 88-93-րդ յօդուածները։

Պայմանագիրը կը վերաբերէր միացեալ՝ ինչպէս Արեւմտեան, այնպես ալ՝ Արեւելեան Հայաստանին։ Թիւրքիան կը ճանչնար Հայաստանը որպէս ազատ եւ անկախ պետութիւն։ Հայաստանը ի թիվս այլոց, պետք է կազմեին Կարինի, Տրապիզոնի, Վանի եւ Բիթլիսի վիլայեթները, որոնց վերջնական սահմանները գծելու էր Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները։ Սահմանազատումէն ետք Թիւրքիան պետք է հրաժարուէր  Հայաստանին անցած տարածքներու նկատմամբ իր բոլոր իրաւունքներէն։ Երկու երկրներու սահմանը որոշելու համար երեք ամսուա ընթացքը ստեղծուելու էր յատուկ հանձնաժողով։

Սեւրի պայմանագիրն կ՚անդրարառնար նաեւ Արեւելեան Հայաստանին, որտեղ նշուած էր, որ Բաքուի եւ Վրաստանի հետ սահմանները պետք է որոշուեն փոխադարձ համաձայնութեամբ։ Եթէ հնարաւոր չէր ըլլայ համաձայնութեան հասնիլ, ապա սահմանագիծը որոշելու էին գլխաւոր դաշնակից պետութունները, այսինքն՝ Անգլիան, Ֆրանսան, Իտալիոն եւ Ճապոնիան։

Թեմային վերաբերեալ տեսանիւթը կրնաք դիտիլ ՝ Western Armenia TV-ին իւթուբեան  էջը։

Centenaire du Traité de Sèvres, Salon de la manufacture - 10 08 2020