Արեւմտեան Հայաստանի պետական ​​ճանաչման մասին՝  1917-1920թթ

  • by Western Armenia, May 07, 2024 in Քաղաքականութիւն
44 դիտում

Սեւրի Դաշնագրի ստորագրման լուրը Հայաստան կը հասնէ գրեթէ մէկ շաբաթ անց՝ ամսի 19-ին։ «Հառաջ» թերթը խմբագրականին մէջ կը գրէ.  «10 Օգոստոս պատմական թուական պետք է մնայ աշխարհի եւ  հատկապէս Արեւելքի պատմութեան մէջ»։ 

Դաշնագիրը կը կարեւորուէր ոչ միայն Հայաստանի ստեղծումով, այլեւս այն յոյսով, որ շուտով կթուլնան նաեւ քեմալականները։ 

Նոյն շրջանը՝ Համո Օհանջանեան իր յուշերու մէջ կը գրէ.  «Սեւրին մէջ ստորագրուած է Արեւմտեան Հայաստանի դաշնագիրը, որով ճանաչուած է նաեւ Միացեալ Անկախ Հայաստանը։ Այժմ մեզի համար կը ստեղծուին նպաստաւոր պայմաններ, եւ մենք շուտով յնարաւորութիւն կունենանք կցիլ մեր այժմեան սահմաններու մէջ նաեւ Արեւմտեան Հայաստանի հայկական գաւառները»։

Հետաքրքրական էր, որ շատ խոշոր պետութիւններու քաղաքական գործիչներ այս շրջանը՝ Բռնազաւթուած Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին մէջ,  հայկական տիրապետութիւն հաստատելու անհրաժեշտութիւնը կը տեսնային ռազմական ոյժով։

Դեռեւս Ապրիլին՝ Սան Ռեմոյի խորհրդաժողովին նէջ, Մեծ Բրիտանիոյ վարչապետ Լլոյդ Ջորջ կը նշէր, որ Արեւմտեան Հայաստանը չունի բաւարար ոյժ հայկական բոլոր շրջաններու մէջ իշխանութիւն հաստատելու համար։ Այն ժամանակ քննարկման հիմնական հարցը Կարինն էր։ Կողմէն մը հասկնալի էր, որ առանց Կարինի Հայաստան չի կրնայ ծովային կաիւն ելք ունենալ, միւս կողմէն՝ արդյոք հայերն ի զորո՞ւ էին պաշտպանելու ՝ պայմանագրով ստացած տարածքները։ Անգլիայի վարչապետի մտահոգութիւնն էր, որ թիւրքերը կրնան ճնշիլ հայերուն եւ նոր կոտորածներ ընիլ։ 

Սեւրի Դաշնագրի կատարման համար հայերը երկու հիմնական դժվարութիւն կը տեսնային. առաջինը՝ հայ բնակչութեան քիչ ըլլալն էր, որու պատճառաւ, հնարաւոր էր, որ Միացեալ Նահանգներու նախագահ Վիլսոն որոշակ զիջումներ ըներ։ Արդեն ակնյայտ էր, որ հայկական կողմը ստանալու է շատ աւելի քիչ տարածք, քան կ՚ակընկալէր. «Տաճկաստանի հետ մեր հողային վեճերը համարեա վեց վիլայեթներու եւ Կիլիկիոյ վերաբերմամբ է, եւ ինչպէս կ՚երեւի, մեր կամքին յակառակ, ստիպուած ենք հրաժարուիլ պատմա-ազգագրական՝ մեր սեփականութիւնը կազմող որոշ շրջաններէն»,- կը գրէր «Հառաջը» 1920թ.  22 Օգոստոս։

Centenaire du Traité de Sèvres, Salon de la manufacture - 10 08 2020