Արցախահայութեան ցեղասպանութենէն եւ բռնի տեղահանութենէն երեք տարի ետք կրկին ուշադրութեան կեդրոնը կը յայտնուի պատմական մէկ ցաւալի զուգահեռ՝ Արեւմտեան Հայաստանի հայութեան ցեղասպանութենէն ետք տեղի ունեցած իրադարձութիւններուն հետ։
1915 թուականի ցեղասպանութենէն ետք արեւմտահայութիւնը ոչ միայն ենթարկուեցաւ զանգուածային ոչնչացման, այլեւ զրկուեցաւ իր պատմական հայրենիքէն։ Յաջորդ տարիներուն շարունակուեցան հայաթափման, հայրենազրկման եւ հայկական ներկայութեան վերացման գործընթացները։
Նմանատիպ գործընթաց մը տեղի ունեցաւ նաեւ Արցախի մէջ։ 2023 թուականին Արցախի մէջ ապրող հայութիւնը բռնի կերպով տեղահանուեցաւ իր բնօրրանէն՝ զրկուելով իր տուներէն, համայնքներէն եւ պատմամշակութային ժառանգութենէն։
Այսօր Արցախահայութեան ճակատագիրն ու Արեւմտեան Հայաստանի հայութեան ապրած փորձառութիւնը կը շարունակեն մնալ ազգային յիշողութեան կարեւորագոյն նիւթերէն։ Երկու պարագաներուն միջեւ գոյութիւն ունեցող զուգահեռները անգամ մը եւս կ՚ընդգծեն հայրենի հողի, ազգային ինքնութեան, մշակութային ժառանգութեան եւ հայ ժողովուրդի անվտանգութեան պահպանման կարեւորութիւնը։