Արցախեան հարցը Սան Ռեմոյին համաժողովը

  • by Western Armenia, February 14, 2024 in Քաղաքականութիւն
67 դիտում

Թուրքական մամուլն կընդգծէ, որ Սան Ռեմոյին կոնֆերանսը զբաղուած է Հայկական հարցով հէնց այն ժամանակ, երբ Էրիւանին Հանրապետութեան հայերը բացայայտ կը պայքարեին Բաքուին հետ Ղարաբաղին վիճելի տարածքը տիրապետելու համար։

Դաշնակից տերութիւններու պատւիրակները պետք է սահմանազատեին Հայկական պետութեան յարաւային սահմանները՝ թուրքական պայմանագիրին (Սեւրին պայմանագիր) զարգացման տրամաբանական հետեւանք։

Պօղոս Նուպար փաշան կը պնդեր, որ Էրզրում քաղաքը եւ Էրզրումին վիլայեթը վերագրուին Հայաստանը։ Ուղերձ T.H.R. գործակալութենէ 25-ին Ապրիլ Կոստանդնուպօլսէն վերապահումներով տրուած Դամադ Ֆերիդ փաշային կառավարութիւնը պատրաստ էր  Էրզրումը զիջիլ հայերուն։

Մենք կնշենք, որ Հայկական հարցին լրջութիւնը ոչ այնքան թուրքական սահմանին սահմանազատման մէջ է, որքան Արեւելքին՝ Բաքուի սահմանին մէջ։ Հոս, բազմաթիվ վեճերէն զատ, Հայաստանի եւ Բաքուի միջեւ վերջին մէկ տարուա ընթացք սկսուած բազմաթիվ պայքարներու հիմնական առարկան Արցախի լեռնային եւ ռազմավարական շրջանն է, որը իսկական միջանցք է Բաքուից Ասիական Թիւրքիա արագ անցնելու համար։ Բաքուն վերագրուող Արցախին տարածաշրջանը Հայաստանին համար ատրպէյճանաթուրքական դաշինքին ներխուժման մշտական ​​վտանգ է։ Սան Ռեմոյին համաժողովը քննարկեց այս հարցը:

Հայ ազգայնական «Երգիր» ․am - ը 25  Ապրիլ գրած է.

«Հենց այն ատեն, երբ Բաքուի իշխանութիւնը կրկին կը փորձէ ուժով գրաւիլ Արցախն ու Զանգեզուրը, փոխըմբռնման դիվանագիտութիւնը Սան Ռեմոյին մէջ կը քննէ Հայաստանին եւ յատկապէս Ղարաբաղին սահմաններու հարցը։

Յաջորդ ապագան մեզի կպատմէ բարձրագոյն ժողովին որոշման մասին։ Բայց մինչ այդ մեր պարտքն է վերադառնալ անոր ինչը կը վերաբերէ մեր իրաւունքներուն  եւ հաստատել ատ՝ օգտագործելով անհերքելի պատմական, էթնիկ եւ ազգագրական փաստարկներ։

Արցախին տարածաշրջանը կը պարունակէ 300 հազար  հայ բնակչութիւն։ Բայց, անկախ այս նկատառումէն, Արցախը մեզի համար էական է՝ իր ռազմավարական դիրքին համար, ինչը անոր կը դարձնէ մեր հայրենիքին բնական պարիսպը։

Ուստի, մենք իրաւունք ունինք ինքներս մեզի հարց տալու, թէ ինչ լուծում պիտի տրուի մեզի համար այդքան կարեւոր այս հարցին։ Հայ ժողովուրդը չի համաձայնէ, որ Արցախը վերագրուի Բաքուին։ Վերջին տասնութ ամիսներու ընթացքը այս բնակչութիւնը հաստատապէս ցոյց է տուած իր յաւակնութիւնները եւ Հայաստանին կցուելու իր անփոփոխ ցանկութիւնը։

Որպէսզի Հայաստանն ապրէ, զարգանա, բարգավաճի եւ դառնա Արեւելքին մէջ կարգուկանօնին տարր ու խաղաղութեան ու անվտանգութեան երաշխիք, բացարձակապէս անհրաժեշտ է, որ նա ունենա բնական սահմաններ, որոնք կը պաշտպանեն իրեն ցանկացած արտաքին ագրեսիայէն։

Այս տեսանկիւնէ արցախեան հարցն ալ աւելի մեծ նշանակութիւն ունէ »։

    Թուրքական մամուլին պարբերական տեղեկագիր. 20 մարտէն 25 Ապրիլ, 1920 թ.