Արցախէն տեղահանուած հայերուն պետք է անվտանգ եւ արժանապատիւ վերադարձի յնարաւորութիւն տրուի. Դունեա Միյատովիչ

  • by Western Armenia, January 12, 2024 in Քաղաքականութիւն
74 դիտում

Բաքուի  եւ Երեւանի իշխանութիւնները խաղաղ բանակցային գործընթացը պետք է ուշադրութիւնը կէդրօնացնեն մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան վրայ եւ մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան խիստ երաշխիքներ սահմանեն յակամարտութենէ տուժած բոլոր անձերու համար:

Այս մասին յայտարարած է Եւրոպային խորհուրդին մարդու իրաւունքներու հանձնակատար Դունեա Միյատովիչը՝ յրապարակելով իր դիտարկումները 2023 թուականի Յոկտեմբեր 16-23-ը Հայաստան եւ Բաքու, այդ թիւը՝ Արցախ կատարած այցին արդիւնքներու վերաբերեալ։

Զեկոյցին մէջ կը նշուի, որ վերջին տասնամեակներուն ընթացքը առաջին անգամ էր մարդու իրաւունքներու նման բնոյթի առաքելութիւն կարողացել այցելիլ Արցախ։ Կը նշուի, որ այցին պատճառը Սեպտեմբերին վերջին ընդամէնը  քանի մը օրուա ընթացքը աւելի քան 100 հազար Արցախահայերու զանգվածային տեղահանումն էր Հայաստան:

«Տեղահանումը յաջորդած էր Սեպտեմբեր 19-ին եւ 20-ին Բաքուի ռազմական գործողութիւններուն, տարածաշրջանի նկատմամբ Բաքուի հետագա լիակատար վերայսկողութեանը եւ մարդոց տեղաշարժին եւ առաջին անհրաժեշտութեան ապրանքներու, ծառայութիւններու եւ էներգակիրներու հասանելիութեան երկարատեւ ընդհատումներուն, որոնց բախուած էին ղարաբաղահայերը՝ Բաքուի կողմէն Բերձորին միջանցքին երկայնքով ճանապարհի իննամսեա շրջափակման յետեւանքով։ Հայաստան հանձնակատարը զրուցած է Արցախահայերուն  հետ, որոնք Արցախէն հեռըցած էին եւ կը գտնուեին իշխանութիւններու տրամադրած ապաստարանները։

Ստեփանակերտէն բնակչութեան հեռընալէն ետք հանձնակատարը ականատես էր եղած դատարկ փողոցներու, լքուած տարածքներու եւ քաղաքացիական անձերու ներկայութեան գրեթէ լիակատար բացակաիւթեան։

Իր լսածին եւ տեսածին յիման վրայ հանձնակատարը եզրակացուցեր է, որ 2023 թուականի Սեպտեմբերին վերջը Արցախին  հայերը լքած են իրենց տուները՝ առանց որեւէ կողմին որեւէ յուսալի անվտանգութեան կամ պաշտպանութեան երաշխիքներու, եւ որ անոնց համար տուներէն  հեռընալը միակ յասանելի եւ խելամիտ տարբերակն էր»,- նշուած է զեկոյցին մէջ ։

Ողջունելով Արցախեան տարածաշրջանէն ժամանած բոլոր կարիքաւորները առաջին հիմնական օգնութիւն ցուցաբերելու Հայաստանին իշխանութիւններու ջանքերը՝ հանձնակատարն ընդգծած է, որ Հայաստան փախած ղարաբաղահայերուն եւ, մասնաւորապէս, խոցելի խումբերուն համար պետք է երաշխաւորուած ըլլա անյապաղ, անհրաժեշտ աջակցութեան հասանելիութիւնը՝ կարճաժամկետ, միջնաժամկետ եւ երկարաժամկետ կտրուածքով։

«Եւրոպային խորհուրդին անդամ պետութիւնները պետք է շարունակեն յատուկ ուշադրութիւն դարձնիլ ֆինանսական աջակցութեան տրամադրմանը ՝ ապահովելու համար, որ տեղահանուած անձերու եւ անոնց ընդունող բնակչութեան մարդասիրական կարիքները լիովին բաւարարուեն»,-աւելցուցած է հանձնակատարը։

Հանձնակատարն ընդգծած է, որ վերջերս Հայաստան տեղահանուած Արցախահայերուն պետք է յնարաւորութիւն տրուի վերադառնալ Արցախ անվտանգ եւ արժանապատւօրէն, նոյնիսկ եթէ այս պահին դա հիպոթետիկ կը թուա մեծամասնութեան համար, այդ թիւը՝ ճկուն լուծումներ գտնելու միջոցով, մասնաւորապէս՝ անոնց քաղաքացիութեան եւ իրաւական կարգավիճակին հետ կապուած:

«Յնարաւոր վերադարձի ակնկալիքով պետք է անյապաղ ուղիներ գտնւլ, այդ թիւը ՝ անվտանգութեան երաշխիքներ սահմանելով, որպէսզի ղարաբաղահայերը կարողանան ժամանակաւորապէս մուտք գործիլ իրենց տուներ կամ սովորական բնակութոան վայրեր եւ այցելիլ գերեզմանատուներ, որտեղ թաղուած են անոնց մերձաւորները։

Բաքուի իշխանութիւնները պարտաւոր են ապահովիլ, որ Արցախին հայերու թողած գոյքը պաշտպանուած ըլլա թալանէն, գողութենէ կամ տիրանալէն:

Այն սակաւաթիվ էթնիկ հայերը, որոնք մնացած են Արցախին տարածաշրջանը, նոյնպէս պետք է օգտուեն մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան բոլոր միջոցներէն, այդ թիւը՝ անոնց ազատ տեղաշարժին ապահովման միջոցով»,- ըսուած է զեկոյցը։

Հանձնակատարը յոյս է յայտնած, որ բոլոր ներքին տեղահանուած անձերը, որոնք կցանկընան, կկարողանան յնարաւորինս շուտ վերադառնալ անվտանգութեան եւ արժանապատւութեան պայմանները:

Ընդհանուր առմամբ, հանձնակատարը շեշտած է, որ երկարատեւ հակամարտութեան յետեւանքով տեղահանուած բոլոր անձինք իրաւունք ունին կամաւոր եւ՛ անվտանգութեան, եւ՛ արժանապատւութեան պայմանները վերադառնալ իրենց տուներ կամ բնակութեան վայրեր:

«Միջազգային մարդասիրական իրաւունքին խախտումներու եւ մարդու իրաւունքներու լուրջ խախտումներու վերաբերեալ բոլոր պնդումները, որոնք կը յաղորդուեն յակամարտութեան հետ կապուած, պետք է արդիւնաւետ եւ օպերատիւ կերպով հետաքննուեն, մեղաւորները ենթարկուեն պատասխանատւութեան, եւ, եթէ անոնք մեղաւոր ճանաչուեն արդար, անկախ եւ անկողմնակալ դատաւարութենէ ետք, պետք է պատժուեն։ Ատ կը ներառէ  Բերձորին  միջանցքին շրջափակման, արցախահայերու զանգուածային տեղաշարժի եւ Սեպտեմբեր 19-20-ի ռազմական գործողութեան հանգամանքներու վերաբերեալ պնդումները»,-ըսած է հանձնակատարը։

Զեկոյցը  նաեւ կը նշուի, որ պետք է նաեւ համապարփակ մոտեցում ցուցաբերուի արցախեան  յակամարտութեան համատեքստը  տեղի ունեցած մարդու իրաւունքներու լուրջ խախտումներու լուծմանը։

Հանձնակատարին խօսքը արծարծուած մարդու իրաւունքներու այլ հարցեր կը ներառեն մարդոց  ականներէն եւ պատերազմին պայթուցիկ մնացորդներէն պաշտպանելու անհրաժեշտութիւնը, յակամարտութեան պատճառաւ ձերբակալուած անձերուն վիճակը, ներառեալ անոնց կալանքիի տակ պահելու պայմանները եւ անոնց ընտանիքներուն հետ շփման մակարդակը, տարածաշրջանը անյայտ կորածներու ճակատագիրը պարզելու եւ անոնց ընտանիքներուն պատասխաններ տալու կարեւորութիւնը։

https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/armenia-and-azerbaijan-effective-human-rights-protection-of-all-persons-affected-by-the-conflict-over-the-karabakh-region-is-key-to-the-success-of-the-peace-process