ԵԱՀԿ-ն Արցախին որոշակի կարգավիճակ կ՚առաջարկէ

  • by Western Armenia, April 13, 2024 in Քաղաքականութիւն
33 դիտում

Արեւելեան Հայաստանի տարբեր քաղաքական ամբիոններէն «կարմիր թելով»  կ՚անցնէ միտք մը՝ հիմնուած  1996-ի Դեկտեմբեր՝ ԵԱՀԿ Լիսաբոնի գագաթնաժողովին նիւթերու, որտեղ  կ՚ասուի է, որ Արցախին ժողովուրդի ինքնորոշման իրաւունքը պետք է պաշտպանուած ըլլայ, իսկ Արցախը  պետք է ինքնավար կարգավիճակ ստանայ Բաքուին կազմին մէջ։ Ապա կ՚ասուի, որ  այս բանաձեւն էր, որ երկար ժամանակ   Արեւելեան Հայաստանի քաղաքական վերնախավը կը թաքուցէր հայերէն։

Այս յայտարարութիւններէն ետք՝ Western Armenia TV-ի լրատուական բաժնինը որոշում կայացուց  «փնտրիլ արցախեան  խնդրին վերաբերեալ փաստաթուղթեր»։ 

 Նախ յիշենք, որ 1991-ի 24 Դեկտեմբեր ԱՊՀ-ին անդամակցելիս, Արեւելեան Հայաստանի առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսեան ճանչցաւ ատրպեյճանին ինքնիշխանութիւնն ու տարածքային ամբողջականութիւնը՝ ատորով իսկ անոր ղեկավարութեանը իրաւունք տալով ոյժ կիրառելու այն ատեն արդեն հռչակուած Արցախի բնակչութեան դէմ։ Արեւելեան Հայաստանի այս սխալ քաղաքականութեանը դեռ կանդրադառնանք։ 1992-ի Յունուարին վերջը ստեղծուեցաւ ԵԱՀԿ Մինսկին խումբը, որը ԵԱՀԿ-ի յովանու ներքոյ պետք է գտնէր յակամարտութեան խաղաղ կարգաւորման ուղիները։ Սակայն արդեն Փետրուարին կէսերը Բաքուի հրետանային եւ հրթիռային յարուածներ հասուց Ստեփանակերտին, իսկ ետք նաեւ Արցախին ողջ տարածքին։ 

1998-ին Մինսկին խումբն առաջարկեց «ընդհանուր պետութեան» տարբերակը։ Երեւանը վերապահումներով ընդունեց առաջարկը, Ստեփանակերտը՝ լուրջ վերապահումներով, Բաքուն կտրականապէս մերժեց նման ծրագիրը։ Բնականաբար, այդ կերպ Բաքուն  կճանչնար Արցախին յարաբերական անկախութիւնը։

2001-ին Քի Ուեսթին մէջ յակամարտող կողմերուն առաջարկուած է տարածքներու փոխանակման ծրագիր, այսինքն՝ առաջարկուած է Մեղրիի շրջանը փոխանակած Արցախին հետ, որմէ Բաքուն  նոյնպէս կտրականապէս հրաժարուած է։ 2006-ին սկսաւ ասանկ կոչուած Պրահայի գործընթացը, իսկ 2007 -ին յակամարտող կողմերուն առաջարկուեցան Մադրիդեան սկզբունքները։

Հետագային այդ սկզբունքները գործնականը կրկնուեցան Կազանի փաստաթուղթերու մէջ, ասանկ կոչուած, «Լաւրովի պլանին մէջ», սակայն այս բոլոր փաստաթուղթերու էութիւնը չփոխուեցաւ. անոնք բոլորն կ՚առաջարկէին վերադարձնիլ ԼՂԻՄ-ի շուրջ տարածքները՝ ԼՂՀ-ի կարգավիճակին դիմաց։ Բաքուն տարբերակի մը չհամաձայնեց՝ սպասելով հարմար միջազգային իրավիճակի եւ զինքը իրաւունք վերապահելով լուծիլ յակամարտութիւնը ռազմական ճանապարհաւ։

Վերոնշեալ ներկայացուեցաւ միայն ցոյց տալու համար, որ ծրագիր մը, որտեղ Արցախը պետք է ստանար կարգավիճակ Բաքուին կազմին մէջ, աջակցութիւնը չի ստացած հայկական կողմէն, եւ առաւել եւս՝ չկայ որեւէ փաստաթուղթ, որը ստորագրած ըլլան կողմերը, մասնաւորապէս, Բաքուն։ 

Փոխարէն մեղադրիլ Բաքուին  90-ականներուն  հայերու ցեղասպանութեան, 1991-94 թուականներուն Արցախին  դէմ ագրեսիային, Բաքուի կողմէն իր միջազգային պարտավորութիւնները չկատարելու մէջ, Արեւելեան Հայաստանի քաղաքական գործիչները կը վկայակոչեն փաստաթուղթեր, որոնք այժմ նշանակութիւն մը չունին, մանաւանդ, որ Բաքուն խախտած է միջազգային հարթակներու մէջ բոլոր պայմանաւորուածութիւնները եւ կը շարունակէ ատ ընիլ այսօր։