Մոսկուայի պայմանագիրին իրաւականութիւնը խիստ վիճարկելի է․ Գարդման- Շիրուան-Նախիջեւան միութեան յայտարարութիւնը

  • by Western Armenia, March 22, 2024 in Քաղաքականութիւն
39 դիտում

Գարդման-Շիրուան-Նախիջեւան համահայկական միութիւնը յայտարարութիւն է տարածած՝ անդրադառնալով 1921-ի Մոսկուայի պայմանագիրին։

«1921 թ․ 16 Մարտ Մոսկուային մէջ, կնքուեցաւ ռուս-թիւրքական «Բարեկամութեան եւ եղբայրութեան» պայմանագիր, որը, երկկողմ համաձայնութիւն ըլլալով հանդերձ, յայտ ներկայացուց վերաձեւելու Մոսկուայի կոնֆերանսին չմասնակցած եւ փաստացի անկախ համարուող պետութիւններու սահմանները, ինչը միջազգային իրաւական տեսանկիւնէն անթոյլատրելի քայլ է։ Բացի ատ, համաձայնուող կողմերը եւս միջազգայնօրէն ճանաչուած սուբյեկտներ չէին, հետեւապէս խիստ վիճարկելի է ամբողջ Մոսկուայի պայմանագիրին իրաւականութիւնը։

Մոսկուայի պայմանագիրով Խորհրդային Ռուսաստանը եւ քեմալական իշխանութիւնն իրականացուցին փոխշայաւէտ «առեւտուր»՝ փորձելով իրականացնիլ պարագային մը «արեւելքին մէջ յեղափոխութեան տարածման» ուտոպիստական նպատակը, միւս պարագային՝ «Ազգային ուխտը» Թիւրքիոյ ապագային անիրագործելի տեսլականը։ Այս երկու ձգտումներու միջեւ համաձայնութիււնը ճակատագրական եղաւ՝ այդ պահին արդեն իսկ խորհրդայնացուած Հայաստանին համար։

Մոսկուայի պայմանագիրով Թիւրքիոյ անցան Կարսի մարզը եւ Սուրմալուի գաւառը, որը երբեք չէր եղած վերջինիս կազմին մէջ, սակայն թիւրքական պահանջներն այսքանով չաւարտուեցան։ Մոսկուայի պայմանագիրով Նախիջեւանը, որտեղ հայ բնակչութիւնը մեծ դաժանութիւններու էր ենթարկուած 1918-1920 թթ․ ընթացքը թիւրք-ատրպէյճանական կանօնաւոր եւ անկանօն զորքերու ու զինախումբերու կողմէն հանձնուեցաւ Բաքուին՝ ինքնավար հանրապետութեան կարգավիճակով եւ պայմանով, որ այդ յովանաւորութիւնը երբեւէ չի զիջուի մէկ այլ պետութեան, այն է Հայաստանին։ Նախիջեւան ինքնավար հանրապետութեան կարգավիճակով Բաքուի յովանաւորութեան տակ դնիլը փոխշայաւէտ քայլ էր կողմերու համար, որով թէեւ Նախիջեւանը չանցաւ Թիւրքիոյ, բայց չտրուեցաւ նաեւ Հայաստանին, մինչդեռ՝ 1920 թ․ 30 Դեկտեմբեր Բաքուի հեղկոմը հրաժարուած էր «վիճելի տարածքներէն» եւ վերջիններս՝ այդ թիվը Նախիջեւանը, ճանաչած է Խորհրդային Հայաստանին մաս։

Խորհրդային տասնամեակները սակայն «ժողովուրդներու եղբայրութեան» կարգախօսին տակ այդպէս ալ իրական եղբայրութիւն չցուցաբերեցին Նախիջեւանին, որտեղի հայ բնակչութեան թուաքանակը Բաքուի սողացող խտրականութեան եւ ռասիզմի պայմաններու մէջ ստիպուած եղաւ հեռնալ երկրամասէն։ Նախիջևանահայության բեկորները մինչև 1990-ականները ենթարկուեցան բռնի տեղահանման, իսկ Նախիջեւանին հայկական ողջ մշակութային միջավայրը ենթարկուեցաւ Բաքուի վանդալիզմին։ Հետեւաբար, Մոսկուայի պայմանագիրին ճարտարապետները եւ վերջիններուս իրաւայաջորդները հաւասարապէս պատասխանատւութիւն են կրած ինչպէս նախիջեւանահայութեան ճակատագրի, այնպէս ալ՝ հայկական ազգային պատմական ժառանգութեան ոչնչացման, խեղման, օտարման եւ պղծման համար։

Գարդման-Շիրուան-Նախիջեւան համահայկական միութիւնը խստօրէն կը դատապարտէ Մոսկուային անօրինական պայմանագիրը, որով խախտուած է Հայաստանի եւ հայութեան կէնսական ազգային շահը։ Մոսկուայի պայմանագիրը դուռ է բացած նախիջեւանահայութեան շարունակական կորուստներու համար, որու արդիւնքն այսօր ամբողջութեամբ հայաթափուած Նախիջեւանն է՝ որպէս ֆեոդալական տիրոյթ կցուած Բաքուի բռնապետական վարչակարգին ու սերտաճած կլանային կառավարմանը։