Այսօր Լեոնիդ Ազգալդեանին ծննդեան օրն է 

  • by Western Armenia, November 21, 2023 in Հասարակութիւն
119 դիտում

Այսօր Նոյեմբեր 22-ին  Արցախին հերոս Լեոնիդ Ազգալդեանին ծննդեան օրն է. նա կդառնար 81 տարեկան:

Շամքորէն Թիֆլիս եկած Ռուպէն Ազգալդեանը, որ ամուսնացեր  էր նրբակիրթ ու գեղեցկատես հայուհու մը ՝ Նինային հետ եւ մեծցներ առաջնեկին՝ Նելլիին, մտերիմ ընկերոջէն՝ Կէնտկոմին առաջին քարտուղար Գրիգոր Արտեմի Յարութիւնեանէն Հայաստան հաստատուելու յրաւեր ստացաւ ու նշանակուեց Նոր Բայազետի շրջկոմի քարտուղար: Կուսակցական այս աշխատողը շրջանին ղեկավարն էր ՝ կառուցողական աշխատանքներուն կազմակերպիչն ու առաջնորդողը, որ իր շրջանի բնակիչներէն բնաւ չէր տարբերուի ոչ հագուկապով, ոչ ալ  ապրուստով: Անոր խօսքը մը բաւական էր, որ շրջանը եղած բարիքներով իր տունը լցուեր, բայց ատ խորթ էր անոր ազնւագոյն նկարագրին:

 

Շրջանի առաջին դեմքին ընտանիքն ալ կապրեր անանկ, ինչպէս բոլորը, հավասարապէս կիսելով եւ՛ սովը, եւ՛ ցուրտը, եւ՛ դժուարութիւնները։ Երկրորդ զաւակին՝ Լեոնիդին բարեյաջող ծնունդն ապահովելու համար մայրը մէկնեց Թբիլիսին, ուր եւ 1942 թուականի Նոյեմբեր 22-ին ծնուեց ՝ Լեոնիդ Ռուպէնի Ազգալդեանը: 

1947 թուականին ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Երեւան: Ռուպէնը նշանակուեց Կենտկոմին յատուկ բաժնի վարիչ: 

1949 թուականին Լեոնիդն ընդունուեցաւ Մռաւեանին անուան միջնակարգ դպրոց, առաջինէն մինչեւ տասներորդը յամարուելով դասարանը ամէնալաւը ՝ տուժած ու ճնշուած երեխաներուն անձնազոհ պաշտպանն ու արդարադատը: 

Դասարան ամէնահասարակ ու անշուք հագնուողը Լեոնիդն էր: Պաշտօնեային որդին երբեք նոր շոր չէր հագնի, որ հանկարծ չտարբերուեր միւսներէն: Զինքը կը կսեին ու սիրով կենթարկուեին, քանզի նա միշտ ճիշտ էր: 

Լեոնիդը լիդեր էր, առաջնորդ: Անոր թիկունքը բոլոր ընկերներն իրենց ապահով ու անվնաս կը զգային, անգամ երբ տղայական յարաբերութիններ ճշտելիս պարտւողն իրենք կըլլային: Լեոնիդը կը սովրցներ պարտութենէ անգամ դասեր քաղելու եւ անպարտելի ըլլալու համար առաւել զորանալու արուեստը: Ատանկ, նա իրեն ալ մանկութենէ մարզեց, պրկեց մկանները, պարապելով նախ լող, ետք բռնցքամարտ, ջրագնդակ, դառնալով մարմինով առողջ, հոգով հզոր, մտքով իմաստուն:

Տասներորդ դասարանն աւարտելէն ետք Լեոնիդը մեկնեց Մոսկուա եւ ընդունուեցաւ Լոմոնոսովին անուան համալսարանի ռադիոֆիզիկային ֆակուլտետը, մաթեմատիկային ընդունելութեան քննութեան ընթացքը ապշեցնելով քննող դասախօսներուն:

Առաջադրանքը ճշգրիտ կատարելէն ետք դասախօսներուն ցոյց տալով, որ այդ խնդիրը կարելի էր այլ կերպ ձեւակերպիլ, իր գիտելիքներով ու պարտաստուածութեամբ մոսկովեան դասախօսներուն զարմացուց անանկ, ինչպէս կապշեին զինքը դասաւանդող ուսուցիչները Երեւան: Դարձաւ ռադիոֆիզիկոս, գիտնական, գիտահետազոտական ինստիտուտին տնօրէն։ Լեոնիդ Ազգալդեանն առաջինն էր, ով կրցաւ կանխատեսիլ 1988 թուականին  հավաքներուն ընթացքը. նա պահ մը յայտնուեց Ազատութեան հրապարակը ՝ շատ-շատերուն հետ նստացոյց կըներ` ծիծաղելի յոյսով, որ եթէ քիչ մը ակ աւելի բարձր գոռան, քիչ մըն ալ շատանան, Մոսկուան հաստատ տեղի կուտա եւ կը վերադառնա  Արցախը, բայց ձեռքը թափ տալով հեռըցաւ՝ մարգարեաբար կանխատեսելով, որ այդ ամէնը զինեալ պայքարի էր վերածուելու եւ պետք էր պատրաստուիլ պատերազմի: Խորհդային տարիներուբն շատ քչերը կրնային յանդգնութիւն ունենալ մտածելու, որ երկու խորհրդային «եղբայրական» ազգերու միջեւ կարող է պատերազմ ըլլալ կամ Սովետական միութիւնը՝ փլուզուիլ, իսկ Լեոնիդը ոչ միայն մտածեց այդ մասին, այլեւ բարձրաձայնեց:

Առաջին հայ մարդը, ով բարձրացրեց բանակ ունենալուն հարցը եւ իր ջոկատը կոչեց «բանակ», Լեոնիդն էր՝ վստահ ըլլալով, որ առանց կանօնաւոր եւ հզոր բանակի Հայաստանի անկախութիւնը յնարաւոր չի ըլլա  պահպանիլ, որ բոլոր յաղթանակները կվերածուին զրոյի, եթէ ատոնց թիկունքը կանօնաւոր բանակ կանգնած չըլլար: Ետք, իհարկէ, այլ մարդկանց վերագրուեց բանակաշինութեան գործը։

https://westernarmeniatv.com/wp-admin/post.php?post=194542&action=edit

https://www.youtube.com/watch?v=YtSK6sJNdwk&t=52s

Լեոնիդ Ազգալդեանն Ազատագրական բանակին հիմնադիրն ու առաջին հրամանատարն էր : Ոչ մեծաքանակ, բայց կատարեալ բանակ մը, որ մարտի կելներ  ոչ թէ սպանելու կամ սպանուելու, այլ յաղթելու համար: Յարկաւոր էր յաղթիլ՝ յանիրաւի գրաւուած մեր հողերը հետ վերադարձնելու համար, եւ նա անկորուստ ազատագրեց Հայաստանի հիւսիս-արեւելեան սահմանները, որոնք խորհրդային տարիներուն բարեկամաբար առաջանալով ու հայոց շեները բնակչութիւն հաստատելով գրաւեր էին ադրբեջանցիները: Այդպես խեղդեր էին եւ Արցախը՝ յայտնվելով հայոց շեներն իրար կապող ճամփաբաժաններում: Դրանցից շատերը հետագայում Ազգալդյանն ազատագրեց իր զինակից, Արցախ ճակատի հրամանատար Վլադիմիր Բալաեանի, գլխաւոր հրահանգիչը Արմենակ Աբրահամեանի, Յովսէփ Յովսէփեանին հետ։ Ազգալդեան իր Ազատագրական բանակով ազատագրեր է 27 բնակավայր` տալով 6 զոհ։ Պաշտպանելով ու ազատագրելով Բուզլուխ, Էրքեջ, Մանաշիդ, Մարաղա, Կիչան, Ծամծոր, Տող գււղերը, Իմերեթ-Քերեվենթը, Չայղուվուշանը, Աղդաբանը, Մանիկլիւն, Բաշ Գյունեփայան, Օրթա Գյունեփայան, Սրխաւենդը: Մեծ զորավարը կը նախապատրաստուէր այն մեծ մարտին, որ մղուելու էր յանուն ամբողջական ու միացեալ Հայաստանի: Իսկ այդ վեհ գաղափարն իրականութիւն դարձնելու համար զինքը պետք էին կատարեալ հայորդիներ ու նւիրեալներ, որոնց ինքնազոհաբերումն սկսուելու էր մանրուք թուացող, բայց մարտադաշտը կարեւորագոյն դեր խաղացող ձեռքբերումներէն: Սթափ ուղեղ, ճկուն միտք, պրկուած, դիմացկուն մկաններ եւ յաղթելու անկոտրում ուժ ունենալու համար անոր զինւորը պետք է թողներ ծխիլը, խմիլը, հեռու մնար աշխարհիկ գայթակղութիւներէն, ութ ժամ մարզուեր ու կոփուեր, անւերապահորեն կատարեր հրամաններն ու անմնացորդ սիրեր հայրենիքն իր ողջ ապրող ու շնչով բնութեամբ: 

Անանկ, ինչպէս կըներ ինքը՝ Լեոնիդ Ազգալդեան մարդը, հայն ու հայրենեաց պաշտպանը:

Մարտերէն ազատ պահի մը զինւոր Խորէնն իր դիպուկ կրակելու կարողութիւնը փորձելու համար նշան բռնեց հանդարտ առաջացող կրեային ու կրակեց: Կրեային զրահապատնեշը ցաք ու ցրիւ եղաւ, հրամանատարն ատ մասին իմացաւ: Խորէնին մօտ կանչեց: Մարտիկները պահեր էին շունչը: Գիտեին, որ պատժուելու է, բայց չգիտեին ինչ պատիժ կը սպասուի: Բարեկիրթ հրամանատարը չէր հայհոյի, անոր ամէնածանր խօսքը «ոչխարապահն» էր: Յովիվ չէր ըսի, քանզի յովիվը անոր համար հարգանքին արժանի պաշտօն էր:

—  Դու քանի՞ տարի պիտի ապրես,- հանգիստ հարցուց հրամանատարը:

— Դէ, երեւի, մի վաթսուն-եոթանասուն,- կարկամեց տղան:

—  Իսկ գիտե՞ս կրեան քանի տարի կապրի: Մի երկու-երեք հարիւր տարի: Երեք դար, երեք հարիւր տարի նա այս բնութեան մասը մը դարձած՝ խաղաղ ու անւնաս վկան կը դառնա անցած դարերու: Իսկ դու զինքը զրկեցիր կեանքէն: Գնա, մենք հոս եկեր ենք ոչ թէ սպանելու, այլ յաղթելուն եւ ապրելուն համար:

Լեոնիդին աթոռ պետք չէր, նա այլ երազանք ուներ:

—  Մի՛ յաւատացէք, եթէ գան ձեզի ըսեն, որ ես զոհուեր եմ: Ես Իսթամբուլին պարիսպներուն տակ եմ ընկնելու,- «Իսթամբուլը» շեշտելով կըսեր նա, երբ իր զոհուելուն մասին հերթական լուրերն կը պտտուեին: Իսկ Իսթամբուլին պարիսպները հասնելու համար զիքնը աթոռ պետք չէր, նա ստեղծեր էր կաիւն, հոգով ու մարմինով ուժեղ ու կուռ, փոքրաթիւ բանակ մը, որով կհասներ իր երազանքին իրականացմանը, եթէ… եթէ դաւադիր կրակոցները չփակեին անոր հողեղէն մարմինին ճանապարհը: 

Ազգալդեանը 1992 թ. յունիս 21-ին, Մարտակերտին շրջանը՝ Տոնաշէն գիւղին քով, զոհ գնաց թշնամիին դաւադիր կրակոցներէն։ Յետմահու պարգեւատրուեր է ՀՀ «Մարտական խաչ» առաջին աստիճանին շքանշանով։