Ի՞նչ փոխուեցաւ հայկական արմատները բացայայտած Ֆեթհիյե Չեթինի կեանքին մէջ 

  • by Western Armenia, May 20, 2024 in Հասարակութիւն
45 դիտում

Պոլսին մէջ գործող իրաւաբան, գրող, մարդու իրաւունքներու պաշտպան Ֆեթհիյե Չեթին, որը նաեւ Հրանտ Դինքին ընտանիքի փաստաբանն է, հաւատացած է, որ օրերէն օր մը իուրքական հասարակութիւնը կը ճանչնայ Հայերու դէմ իրականացուած  ցեղասպանութիւնը, կընդունէ ճշմարտութիւնը: 

Ան համոզուած է, որ պետք է շարունակիլ պարբերաբար ատոր մասին խոսիլ, մարդկային պատմութիւնները վերհանիլ, ինչպէս ըրեց ինքը տարիներ առաջ, երբ ուսանող ժամանակ բացայայտեց իր տատիկին հայ ըլլալու հանգամանքը: 

Տարիներ առաջ, երբ Ֆեթհիյեին հարցուցած էին թէ , ի՞նչ փոխուեցաւ անոր կեանքին մէջ, երբ իմացաւ իր տատիկին պատմութիւնը եւ բացայայտեց հայկական արմատները: Չեթին նշած էր,որ տատիկը աինքը պատմած է իր պատմութիւնը, որբ Ֆեթհիյեն ուսանող է եղած.

«Մինչ այդ մենք շատ տեղեկութիւն չունեինք 1915-ին ողբերգական իրադարձութիւններու մասին: Երբ իմացայ տատիկիս պատմութիւնը, ապշած էի, շոկի մէջ էի: Այդ ժամանակ առաջին բանը, որ կ՚ուզէի ընիլ, դուրս նետուիլն էր փողոց ու գոռալով ըսիլը՝ սուտ կը խօսիք, պետութիւնը խաբած է մեզի: Իմ մէջ մեծ ցաֆ ու բարկութիւն զգացի, սակայն իմ պայքարս աւելի խիստ դարձուցի: Կը մտածէի, որ մեր պայքարով կփոխենք Թիւրքիոյ կառավարութեան մտածելակերպը, բայց ատանկ չեղավ: 80-ական թուականերն էին, տեղի ունեցաւ յեղափոխութիւնը, ժամանակները խառն էին ու տատիկիս պատմութիւնը գիրքին տեսքով ներկայացնելու ժամանակայատուածը ձգուեցաւ: Թեպետ ուրախ եմ ատոր համար, որովհետեւ տարիներ անց ես աւելի հասուն ձեւով սկսեցի գրել իմ պատմութիւնս, որը շատ մարդոց վրայ ազդեց: Ետք տեսայ, որ շատ ընտանիքիներ նոյնպէս ունին նման պատմութիւններ, պարզապէս անոնք կամ չէին խօսէր, կամ շատ ցածր կը խօսէին: Գիրքը շատ մեծ ազդեցութիւն ունեցաւ ու տարածուեցաւ: Այն արագ կը սպառուէր:

Հրանտ Դինքին սպանութենէ 5 օր առաջ, ան զանգահարեց ինձի ու ըսաւ, որ տատիկիս պատմութեանը գիրքը շատ լաւ ընդունուիլ է նաեւ Հայաստանին մէջ ու առաջարկեց միասին գնալ Երեւան: Շատ հուզուեցի, այդ պահին կ՚երթայի Փարիզ, խոստացայ վերադառնալ ու գնալ Հայաստան: Ոգեւորուած էի, որ Հրանտին հետ պետք է երթամ Երեւան, սակայն ոգեւորութիւնս երկար չտեւեց: Երբ Փարիզին մէջ էի, ան սպանուեցաւ: Ատկէ ետք շատ եմ եկած Հայաստան, սակայն արդեն առանց Հրանտի։ Տատիկիս պատմութիւնն իմանալէն ետք իմ մէջս արմատաւորուեցաւ կասկածամտութիւնը: Այն, ինչ կը ներկայացնէին, կը սովորեցնէին` չէի հաւատար: Հաւատս կորուսած էի, կը փորձէի ճշտումներ  ընիլ, պրպտիլ: Կարծես՝ մինչ այդ կոյր էի, եսք սկսեցի տեսնալ, շուրջս նայիլ, հարցադրումներ ընիլ: Կը յիշեմ եմ, որ իմ ծննդավայրիս մէջ, երբ մեծահասակաները եկեղեցի ցոյց կուտային, չէին ըսէր, թէ ում եկեղեցին է, ժողովուրդն ուր անհետցավ, մենք ալ հարցեր չէինք տար: Կը տեսնէինք միայնակ հայ տատիկներու ու պապիկներու ու հարց չէինք տար, թէ ինչու էին անոնք միայնակ մացած: Տատիկիս պատմութիւնն իմանալէն ետք այլ աչքերով սկսայ նայիլ ու հարցեր տալ: Տատիկիս պատմութիւնն ազդեց իմ հետագա գործունեութեանս վրայ: Ես որոշեցի ազգային փոքրամասնութիւններու իրաւունքներու պաշտպանութեամբ զբաղուիթ: Հարթակ ստեղծուեցաւ, այդ ժամանակ ալ ծանոթացայ Հրանտ Դինքին հետ»։

Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային խորհուրդը կը յիշեցնէ, որ ազգային փոքրամասնութեան կարգավիճակը չի կրնար վերաբերիլ հայ ազգին, որը բնիկ է իր նախնիներու տարածքներու մէջ: