Ինչու՞ Դերսիմ

  • by Western Armenia, April 15, 2024 in Հասարակութիւն
45 դիտում

Մինչև 17-րդ դարը չի հանդիպէր Դերսիմ անունը: Արեւմտեան Հայաստանի բռնազաւթումէն ետք էր, որ Մանանաղիք, Քարիա եւ  նոյնիսկ Զրուան տեղանուններու փոխարէն հանդէս կուգայ Դերսիմը, որու մասին ժողովուրդի մէջ պահպանուած էր պատմական հիմք ունեցող աւանդութիւն: 

1604թ.֊ին,  կողմէն մը Շահ-Աբաս կ՚ամայացնէր Արեւելեան Հայաստանի շէն ու բարգավաճ աւաններն ու գիւղերը՝ իր հետ Պարսկաստան տանելով հայ բնակչութեանը, միւս կողմէն՝ Սինան փաշայի դաշնակից ջալալաիները ոչնչացուցին Արեւմտեան Հայաստանի՝ մինչեւ Կարին հասնող տարածութիւնը: 1605 թ. գարնանը, Կարինի, Երզնկայի, Ակնա եւ Կամախի հայ բնակչութիւնը, սարսափահար` ջալալիներու կոտորածներէն եւ աւերներէն, կը լքէր տուն-տեղ, եւ մերկ ու բոկոտն, անոթի ու ծարաւ կը հեռնար իր ծննդավայրէն եւ կ՚ապաստանէր արեւմտեան նահանգներու մէջ, օգնութեան ու բնակութեան տեղ փնտրելով Պոլսի եւ Թրակիոյ շրջանները: Եւ ահա աղետի ու ողբերգութեան այդ թուականներում, հայրենիքէն չհեռնալով յանդերձ, միւս կողմէն ջալալիներու կողոպուտէն ու կոտորածներէն զերծ մնալու համար, շարք մը շրջաններու հայ բնակչութիւնը կը դիմէ կրօնափոխութեան: Այսպէս, կ՚ասուի, թէ Քեշիշդաղի ստորոտէն մինչեւ Սբընգոր եւ Չարդախլիի ստորոտներու հայ գիւղերը կը նախընտրեն կրօնափոխ ըլլալ, բայց հայրենիքէն չհեռնալ։

Արդեն 2010-ին բռնազաւթուած Տիգրանակերտին մէջ կը ստեղծուի «Դերսիմցի հայերու» միութիւնը, չէ որը շատ կարճ ժամկետը հաւաքած է 600 ընտանիք, որու անդամները ծնուած են Թունջելիին մէջ (Դերսիմ)։ «Դերսիմցի հայերու» միութեան ստեղծող Սելահաթին Գիւլթեքինը, ով 2010թ.-ին դիմած էր դատարան եւ փոխիլ իր անունը եւ կրօնական պատկանելութիւնը։ Այսուհետ Գիւլթեքինի անունն է Միհրան Փրկիչ։ «Արդեն չեմ ցանկնար, որ դերսիմցի հայերը կրեն թիւրքական եւ քրդական անուններ։ Մենք պետք է ապրենք առանց թաքնուելու»,-նշած էր Միհրան։ Միհրանին յաջորդ քայլը եղած է իր որդու եւ բարեկամներու հետ միասին մկրտուիլը։ Միհրան նշած է, թէ ինքը մոտ 2 ժամ  ուրախութենր չի կարողացէր կարդալ իրենց միութեան գրանցման պաշտօնական գրութիւնը։ «50 տարի ուրիշներու յաւատքով ապրելէն ետք ես հանգստութեան մէջ եմ, որ իմ ինքնութեանս տեր կանգնեցէ»,-շեշտած էր Միհրան։