Խեղաթիւրուած ինքնութիւն (Քննարկում)

  • by Western Armenia, April 09, 2024 in Հասարակութիւն
51 դիտում

2004 թ. հրատարակուած Ֆեթհիյէ Չեթինի՝ «Մեծ մայրս» գիրքը երեւան էր հանած թուրքական իրականութիւն մը, որու մասին մեզմէ ոմանք շատ լաւ գիտեին, ոմանք ալ երբեք չէին լսած: Չեթինի համար  ուղեցոյց է  եղած  հէնց իր կեանքը։ 

Սեհեր անունով մորական տատը հայկական ծագում ունէր, եւ իրական անունը Հերանուշ էր: Գիրքին հեղինակն այդ փաստին մասին տեղեկացուցած էր մեծ մոր 70 տարին լրացնելէն ետք միայն: 1915 թ. ցեղասպանութեան  ատեն 10 տարեկան Հերանուշի ընտանիքին բոլոր տղամարդիկ սպանուած են: 

1915 թ. կոտորածէն փրկուելով` բռնազաւթուած Արեւմտեան Հայաստանին մէջ մնացածները կը կազմեն թուրքական իրականութիւն մը, որը թէ՛ ուշագրավ է, եւ թէ՛’ տխուր: Այս անձանց մեծ մասը կանայք էին, որովհետեւ կոտորածին ատեն տղամարդիկ առաջնային թիրախ էին: Որոշ մահմեդական /թիւրք, քիւրդ եւ այլն/ ընտանիքներ փոքր/երիտասարդ հայ աղջիկներուն, յատկապէս` սիրունատեսներուն, իրենց մոտ վերցուցին: Անոնց կ՚աշխատացնէին որպէս աղախիններու: Իսկ ի՞նչ կը մտածեն տարբեր տեսակի հայերը միմեանց մասին: Ի՞նչ տեղի կ՚ունենայ, երբ մէկը կը բախուի այլ հայերու գոյութեան հետ, որոնք չեն տեղաւորուի հայկականութեան մասին իր ունեցած նախապաշարմունքներու եւ համոզմունքներու մէջ:  Բռնազաւթուած Արեւմտեան Հայաստանին մէջ  քրիստոնեա հայ համայնքին համար դժուար է ընդունիլ մահմեդական հայերու գոյութիւնը: Ոմանք դեռ չեն ալ լսած անոնց գոյութեան մասին: «Ի՞նչ կը նշանակէ մահմեդական հայ, ինչպէ՞ս ատ տեղի կ՚ունենայ»: Մահմեդական հայը կը դիտուի որպէս կասկածելի կատեգորիա: Սա հեշտ է հասկնալ, երբ մտքին մէջ ունինք հայկականութեան նւյնականացումը քրիստոնեական հայկական եկեղեցիին անդամակցութեան եւ նուիրուածութեան հետ։ 

Western Armenia TV-ին փորձած է փոքրիկ քննարկում կազմակերպիլ երիտասրդներու հետ եւ հասկնալ՝  արդեոք  Երեւանին մէջ երիտասարդներու համար կայ տարբերութիւն՝ քրիստոնեա եւ մահմեդական հայերու միջեւ։ 

Երիտասարդներէն շատերու համար դժուար է ընդունիլ մահմեդական հայերու գոյութիւնը:  22 տարեկան տղա մը խիստ ու կտրուկ ըսաւ՝. «Ինչ-որ մէկը հայ է, բայց կ՚երթայ մզկիթ աղոթելու… հնարաւո՞ր է նման բան պատկերացնիլ, դուն ըսէր»: Ոմանք  ըմբոստացան. «Երբ պետք է՝ կ՚ըսեն, որ հայ են, բայց միաժամանակ մահմեդական կմնան: Աս ի՞նչ կեղծաւորութիւն է: Թող ընտրութիւն կատարեն»: Մէկ ուրիշ երիտասարդ աղջիկ ալ կը կադծէ, որ նմանատիպ մտքերը կը յանգեցուն այն բանին, որ որոշ քրիստոնեա հայեր նոյնիսկ կը մերժեն մահմեդական հայերուն ընդունիլ  որպէս հայ.  «Թող վերադառնան իրենց պապենական կրօնին եւ մկրտուեն, միայն ատկէ ետք կրնամ անոնց ընդունիլ որպէս հայ»: Երիտասարդներէն մէկը կը կարծէ, որ մահմեդական հայերը քրիստոնեա հայերու հայկականութեան մասին դատողութիւններ չեն ընէ: Անոնք կը պնդեն, որ հայ ըլլալը աւելի շատ ցեղի կամ ազգութեան, ժառանգութեան եւ կամ սուբյեկտիվ պահանջին հարց է, քան թէ կրօնի, եւ կը բողոքեն քրիստոնեա հայերու կողմէն մարգինալացման դէմ:

Քրիստոնեա հայերը իրենց հերթին կը քննադատուին միգրանտ հայերու կողմէն, որոնք յարցականի տակ կը դնեն անոնց հայկականութիւնը: 

Երիտասարդներու քննարկումէն հասկնալի կը դառնայ, որ Արեւմտեան Հայաստանը շատ լուրջ աշխատանք պետք է տանէ, որպեսզի  երիտասարդներու մոտ զարմանալի չթուա, որ կայ  «ուրիշ» հային տեսակ։

Եզրակացութիւն

 Այս հետազոտութեան ընթացքը  հաւաքագրուած տուալները ցոյց կուտան, որ հայկական ինքնութիւնը տարատեսակ, տուեալ տարածքին բնորոշ   մեկնաբանութիւններ ունէ, որոնք կը տարբերուին ըստ սոցիալական եւ պատմական իւրայատկութիւններու: Ընդ որում՝ այս բազմազանութիւնը երբեմն կրնայ  ներքին բախումներու ու փոխադարձ մերժման յանգեցնիլ: Կարելի է պատկերացնիլ այլ հնարաւոր՝ տուեալ տարածքին մտածելակերպին  բնորոշ մեկնաբանութիւններ ու սահմանումներ այս աշխարհի տարբեր անկիւններու մէջ եւ նշիլ, որ անհրաժեշտ է այս ուղղութեամբ հետագայ հետազոտութիւններ կատարիլ՝ նպատակ ունենալով աւելի համապարփակ պատկերացում կազմիլ ժամանակակից հայ ինքնութեան մասին: