Հայկական ինքնութիւն

  • by Western Armenia, March 14, 2024 in Հասարակութիւն
48 դիտում

Համշենցիներու վերաբերեալ պատմական եւ մշակութային տուեալներուն ուշադրութիւն դարձնելով` կարելի է ըսիլ, որ քրիստոնեա եւ մուսուլման համշենցիները ունին նոյն պատմական արմատները, նոյն ավանդոյթները եւ կը խօսին նոյն լեզուով: 

Անոնց հիմանական տարբերութիւնը կրօնական տարբերութիւնն է: Չնայած կրօնական տարբերութիւններուն՝ պատմական եւ մշակութային համատեղ հիմքը մշակութային կապերը զարգացնելու արգելք չի հանդիսացած: Այդ իսկ պատճառաւ, այս խումբերը պետք է դասակարգիլ՝ որպէս մուսուլման համշէնցի հայեր եւ քիստոնեա համշէնցի հայեր:

Երկու խումբի համշէնական ինքնութեան վերաբերեալ տարբեր ընկալումներ գոյութիւն ունին: Քրիստոնեա համշէնցի հայերը համշենական ինքնութենէ շատ աւելի հայկական ինքնութեան կը հարեն, մինչդեռ մուսուլման համշէնցի հայեր մեծամասամբ կը բնորոշուին  համշէնական ինքնութեամբ: Համշենականութիւնը աւելի շատ էթնիկ պատկանելիութիւն է, քան թէ աշխարհագրական: Համշենականութիւնը մուսուլման համշէնցի հայերու մոտ էթնիկ պատկանելութեան նշանակութիւնն է ձեռք բերիլ եւ իսլամացումէն ետք քիստոնեա համշենցի հայերէն իրենց տարանջատիլ, սակայն միեւնոյն ժամանակ տարածութիւն է դրած նաեւ համշենականութեան ու լազական եւ թիւրքական ինքնութիւններու միջեւ: Օսմանեան միլլեթներու համակարգը տեսանելի խնդիր չհանդիսացող իրավիճակը հանրապետական շրջանը սկսաւ խնդրի վերածուիլ: Հանրապտութեան մէկ լեզու, մէկ ազգ, մէկ պետութիւն գաղափարախոսութեան վրայ հիմնուած ասիմիլացիոն քաղաքականութեան արդիւնքը համշէնցիներու մոտ կը նկատուի  համշէնցու ինքնութիւնը՝ թիւրքական ինքնութեանը կապելու նկրտումներ: Այդ իսկ պատճառաւ չպետք է մոռնալ, որ սեփական ինքնութեան վերաբերեալ Թիւրքիոյ համշէնցիներու ընկալումները միատարր դարձնող, տարբերութիւններ չընդունող քաղաքական մթնոլորտին մէջ  են ձեւաւորուած:

Թեզերը, որոնք համշէնականութիւնը կը կապեն թիւրքական ինքնութեան հետ, ունին ոչ թէ պատմական, գիտական, այլեւ գաղափարական հենքեր: Ասոր մասին կը վկայեն թիւրքական պաշտոնական գաղափարախոսութենէ ազատ ուսումնասիրութիւններ կատարող տեղացի եւ այս ասպարեզը գիտական աշխատանքներ կատարած օտար հետազոտողներու աշխատութիւնները: Բացի այդ` վերոնշեալ փաստաթուղթերը ցոյց կուտան, որ պետութիւնը եւս այս հարցին մէջ կը տիրապետէ տարբեր տեղեկութիւններու եւ տեսակետներու, որոնք պաշտօնական գաղափարախոսութեան շրջանակներու մէջ չեն տեղաւորուի: