Հայկական ինքնութիւն 

  • by Western Armenia, March 18, 2024 in Հասարակութիւն
39 դիտում

Թիւրքական եւ հայկական ինքնութեան ընկալումներն կ՚ազդեն համշէնի ինքնութեան վրայ։

Արհեստական Թիւրքիոյ հիմնադրումէն առայսօր թիւրքական ինքնութեան բովանդակութիւնը մշտապէս քննարկման առարկա է եղած, որովհետեւ սկզբունքային եւ պրագմատիկ բնորոշումները մշտապէս իրար են խառնուած, ժամանակ առ ժամանակ իրար տեղ են գրաւած: Աս պետք է բացատրիլ այն հանգամանքով, որ կայսերական մնացորդ հասարակութենէ ջանացած են իշխող տարրին վրայ հենուող ազգային ինքնութիւն ստեղծիլ: Ժամանակ առ ժամանակ օսմանեան կայսրութենէ մնացած մուսուլմաններու վրայ է շեշտը դրուած, կարելի է ըսիղ, որ ժամանակ առ ժամանակ Չանաքքալեի եւ Ազգային-ազտագրական պատերազմէն ետք  տարբեր էթնիկ եւ կրօնական ինքնութիւն ունեցող հասարակութեան բոլոր տարրերուն միաւորելով՝ փորձած են ստեղծիլ ժամանակակից թիւրք ազգը, որը որեւէ ազգութիւն չունէ: Սակայն կը տեսնանք, որ տասնեակ կազմակերպութիւնները, որոնք տարիքով աւելի մեծ են, քան հանրապետութիւնը, նախագահականի գերբի աստղերը, արտաքին թիւրքերու վերաբերեալ օրենսդրութիւնը, բնիկներու՝ դպրոցին մէջ ազգութեամբ թիւրք ուսուցչի պարտադիր ներկայութիւնը եւ նման շարք մը կիրառումներ ցոյց կուտան, որ թիւրքական ինքնութիւնը միաժամանակ նաեւ էթնիկ յղում ունէ: Հետեւաբար շատ հանգիստ կրնանք ըսիլ, որ հանրապետութեան բնիկներու վերաբերեալ քաղաքականութեանը տալով նաեւ իսլամական երանգ` «նոր ազգ մը ստեղծեցինք» արտայայտութիւնը պրագմատիկ է: 

Տեղանուններու փոփոխութեամբ, տարբեր լեզուներու եւ բարբառներու վրայ գործադրած ճնշումներով եւ տարածուած պաշտօնական կրթութեամբ միաւորուած պրագմատիկ արտայայտութիւններու արդիւնքը տարբեր էթնիկ ինքնութիւն ունեցող մարդիկ սկսեցին իրենց թիւրք (իսլամին պատճառաւ կամ ալ համատեղ ճակատագիրին արդիւնքը) ինքնութեամբ բնորոշիլ: 

Բռնազաւթուած Արեւմտեան Հայաստանին մէջ բնակուող բոլոր էթնիկ խումբերուն բնորոշ այս իրավիճակը, կրնանք ըսիլ, որ շատ աւելի մեծ ազդեցութիւն է ունեցած համշենցիներու վրայ: Սա հայկական ինքնութեան վերաբերեալ ընկալումներ ստեղծելու պատճառ կը հանդիսանայ:

Կրնանք ըսիլ, որ քրիստոնեութիւնը թէ՛ հայերու եւ թէ՛ միւսներու համար հայկական ինքնութեան ամէնակարեւոր մասն կը կազմէ: Համշէնցիներու վերաբերեալ բազմաթիվ յօդուածներու մէջ հայ գրողները կրօնափոխ եղած կամ այդ քայլին դիմելու ստիպուած համշէնցիներում կը բնորոշեն տաճկացած, թէեւ հայերէն կը խօսին, կը պահպանեն հայկական աւանդոյթները: 

Նման ձեւով «Հատիկի» (Համշէնի մշակոյթի ուսումնասիրութեան եւ պահպանման միութիւն) դիմատետրին էջին մէջ ինքնութեան քննարկումներու ատեն կարելի է հանդիպիլ բազմաթիվ մեկնաբանութիւններու, թէ  «հայերը երբեք չեն հրաժարուած քրիտոնեութենէ», «հայ ըսած է թէ՝ քրիստոնեա», «համշէնցիները մուսուլման են, հետեւաբար թիւրք են» եւ այլն:

Էթնոսի տեսանկիւնէն ոչ թիւրք, մուսուլման եւ ճակատագրի բերումով նոյն հողին վրայ բնակուող անհատին փաթաթած թիւրքական ինքնութիւնը, ինչպէս՝ նախկին հայկական ինքնութիւնը, որը դուրս կը թողնէ անոնց, ովքեր քրիստոնեա չեն, կարեւոր ազդեցութիւն են ունեցած համշէնցու ինքնութեան ձեւաւորման վրայ: