Նահատակութենէն ութսուն տարի ետք. Միսաք եւ Մելինէ Մանուշեաններու աճիւնները կ՛ամփոփուին Փարիզի պանթէոնին մէջ

  • by Western Armenia, February 21, 2024 in Հասարակութիւն
67 դիտում

Ֆրանսական դիմադրութեան առաջամարտիկ, Ֆրանսայի ազգային հերոս Միսաք Մանուշեանի աճիւնը այսօր` 21 փետրուար 2024-ին, նահատակութենէն ութսուն տարի ետք, պետական բարձրագոյն մակարդակով, կ՛ամփոփուի Փարիզի պանթէոնին մէջ:

Միսաք Մանուշեան այսպիսով կը դառնայ առաջին օտարազգի գործիչը, որ մուտք կը գործէ Ֆրանսայի մեծութիւններու աճիւնները ամփոփող պանթէոն, ուր կ՛ամփոփուի նաեւ Մանուշեանի կնոջ` Մելինէի աճիւնը:

Հայաստանի օգնութեան կոմիտէի կազմակերպած երեկոներէն մէկուն ժամանակ՝ 1934-ին Միսաք ծանօթացաւ Մելինէ Ասատուրեանի հետ:

Մելինէ ծնած էր 1913-ին Պոլիս: Ցեղասպանութեան ժամանակ կորսնցուցած էր ծնողքը եւ մեծ քրոջ` Արմենուհիի հետ մանկութիւնը Իզմիրի աւետարանականներու որբանոցին մէջ անցուցած էր: Իզմիրի 1922-ի աղէտէն ետք քրոջ եւ այլ որբերու հետ Յունաստան՝ Կորնթոսի որբանոցը փոխադրուած էր:

Արմենուհի եւ Մելինէ Ասատուրեան քոյրերը այլ որբերու հետ 1926-ին Ֆրանսա փոխադրուեցան եւ Մարսէյի մէջ բնակութիւն հաստատեցին: Անոնք յետոյ Փարիզ տեղափոխուեցան: Մելինէ Փարիզի Ռենսի արուարձանին մէջ հաստատուած  Դպրոցասէր Տիկնանց վարժարանը մտաւ: Քոյրը` Արմենուհի դերձակուհի եղաւ:

Դպրոցը աւարտելէն ետք Մելինէ եւ քոյրը Փարիզի վեցերորդ քաղաքամասին Լուվուա փողոցին վրայ Սերովբէ Փափազեանէն բնակարան վարձեցին: Սերովբէ դիմացի տան մէջ կը բնակէր եւ Մամիկոն Ազնաւուրեանի կնոջ` Քնար Պաղտասարեանի հօր հօրեղբայրն էր: Մամիկոնի եւ Քնարի որդին էր Շահնուր Վաղինակ Ազնաւուրեան՝ ապագայ երգիչ Շարլ Ազնաւուր: Ասատուրեան քոյրերը եւ Ազաւուրեանները շուտով մտերմացան:

Միսաք Մանուշեան 1935-ին Հայաստանի օգնութեան կոմիտէի անդամ եղաւ եւ սկսաւ խմբագրել կոմիտէի օրկան «Զանգու» շաբաթաթերթը:

Իր կարգին Մելինէ Ասատուրեան 1935 յուլիսին Հայաստանի օգնութեան կոմիտէի Պելվիլի շրջանի ներկայացուցիչ ընտրուեցաւ:

Միսաք եւ Մելինէ Հայաստանի օգնութեան կոմիտէի Կեդրոնական վարչութեան անդամ ընտրուեցան եւ գործօն մասնակցութիւն բերին Ֆրանսայի ժողովրդային ճակատին կազմակերպած ցոյցերուն ու գործադուլներուն:

Միսաք եւ Մելինէ 22 փետրուար 1936-ին ամուսնացան:

Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմը հանրապետականներուն եւ ազգայնականներուն միջեւ սկսաւ 1936-ի յուլիսին: Համայնավար միջազգայնականը` Քոմինթէրնը, ձեռնամուխ եղաւ միջազգային զօրագունդերու կազմակերպման: Տարբեր երկիրներէ հաւաքագրուող կամաւորները սկսան Սպանիա ուղարկուիլ` ազգայնականներուն դէմ կռուելու եւ հանրապետական Սպանիան պաշտպանելու համար:

Միսաք Մանուշեան գործօն մասնակցութիւն բերաւ միջազգային զօրագունդերու կազմակերպման աշխատանքներուն: Իր ջանքերով մէկ միլիոն ֆրանք հանգանակուեցաւ եւ Քոմինթէրնի տրամադրութեան տակ դրուեցաւ:

«Զանգու»-ի մէջ Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմի եւ միջազգային զօրագունդերու գործունէութեան մասին մանրամասն տեղեկութիւններ սկսան հրապարակուիլ:

Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմը սկսաւ 1 սեպտեմբեր 1939-ին Գերմանիոյ` Լեհաստան ներխուժումով:

Ֆրանսական կառավարութիւնը սեպտեմբեր 3-ին արգիլեց Համայնավար կուսակցութեան գործունէութիւնը եւ ձեռնարկեց համայնավարներու զանգուածային ձերբակալութեան: Առաջին ձերբակալուածներուն մէջ էր Միսաք Մանուշեան:

Մանուշեանի բնակարանը խուզարկուեցաւ եւ անոր շատ մը ձեռագիրները գրաւուեցան ու ոչնչացուեցան:

Երեք ամիս ետք Միսաք, իբրեւ արտասահմանցի, ազատ արձակուեցաւ եւ Նորմանտի` Ռուէնի շրջանը ուղարկուեցաւ:

Գերմանական զօրքերու Ֆրանսա ներխուժումէն ետք` 1940 յունիսին Մանուշեան ֆրանսական բանակի նահանջող խումբերուն հետ երկրին հարաւային, գրաւումէ զերծ մնացած շրջանները տեղափոխուեցաւ:

Նոյն ժամանակ Մելինէ, որ Փարիզի համայնավար ընդյատակեայ կազմակերպութիւններուն միջեւ կապի պատասխանատուն էր, ամուսինը իր մօտ կանչեց:

Փարիզ վերադառնալով` Միսաք իր շուրջ հաւաքեց խումբ մը հայ մտաւորականներ, որոնց հետ նախապէս գործակցած էր «Զանգու»-ի մէջ` նպատակ ունենալով միջազգային ջոկատ կազմակերպել եւ գործօն մասնակցութիւն բերել ֆրանսական դիմադրութեան շարժման:

Գերմանիոյ Խորհրդային Միութեան վրայ յարձակման օրը` 22 յունիս 1941-ին, կեսթափոն ձերբակալեց Միսաք Մանուշեանն ու անոր ընկերակիցները եւ Քոմփիէն` համակեդրոնացման ճամբար ուղարկեց:

Քանի մը շաբաթ ետք համակեդրոնացման ճամբարէն փախչելով` Միսաք Մանուշեան Փարիզ վերադարձաւ, որմէ ետք ան իր կնոջ հետ 14-րդ քաղաքամասի Փլեսանս փողոցին վրայ բնակութիւն հաստատեց:

Միսաք Մանուշեան գործօն մասնակցութիւն բերաւ ֆրանսական դիմադրական շարժման: 1943 փետրուարին ան «Սթալինկրատ» ջոկատին միացաւ եւ անոր ղեկավարը եղաւ:

«Սթալինկրատ» ջոկատը սկսաւ յարձակումներ կազմակերպել գերմանական գրաւող զօրքերուն վրայ: Փարիզի արեւմտեան արուարձան Լեւալուա-Փերրէի մէջ էսէսականներու խումբ մը յարձակման ենթարկուեցաւ, զօրավարներ Շաումպուրկ ու Ռիթէր ահաբեկուեցան, եւ զինուորական փոխադրակառքեր պայթեցուեցան:

Մանուշեան միաժամանակ ընդհանուր յիսուն հոգիէ բաղկացած երեք ջոկատներու ղեկավարութիւնը ստանձնեց եւ աշխատանք տարաւ սովետական բանակի հայ ռազմագերիներուն օգնելու գործին մէջ: 1943 մայիսէն սկսեալ Փարիզի մէջ ան եւ իր զինակից Ալեքսան Կոստանդինեան կրցան հայ ռազմագերիներուն հետ կապ հաստատել:

Մանուշեան եւ իր ընկերները նաեւ հակագերմանական թռուցիկներ կը հրատարակէին ու կը տարածէին զօրանոցներուն մէջ, թաքստոցներ կը դասաւորէին բանակը լքող զինուորներուն համար եւ կ՛ապահովէին անոնց մուտքը դիմադրութեան շարքերը:

Շարունակելի․․․