Պողoս Նուբար Փաշա. գիւտարարն ու յաւերժ բարերարը 

  • by Western Armenia, January 19, 2024 in Հասարակութիւն
76 դիտում

Երբ կը խօսենք Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան մասին, չենք կրնա չանդրադառնալ Պողօս Նուբար Փաշան։ Պողօս Նուբարը կրթութիւն ստացած է յրաւիրեալ ուսուցիչներու մօտ, ապա Շուեյցարիոյ մէջ ու Ֆրանսիոյ մէջ: Նա ֆրանսիական հանքերը ճարտարագէտ է աշխըտած, ապա գործունեութիւնը շարունակած է երկաթուղիին մէջ՝ դառնալով շարք մը նորարարութիւններու յեղինակ ու առաջին փորձարկող: Ոլորտին մէջ նա գիւտարար էր ու նօրարար: Նա բազմիցս շարք մը  պետութիւններու կողմէն պետական պարգեւներու է արժանացած իր նօրարարութիւններու համար, իսկ Փարիզին միջազգային ցուցայանդէսը Ոսկէ մեդալի եւ ֆրանսիական բարձրագոյն` Պատւոյ լեգեոնի ասպետին խաչով է պարգեւատրուած իր ստեղծած  կարծր հողերու հերկման առաջին ինքնաշարժ գութանի՝ քարշակին  համար: Եգիպտոս եղած է երկաթուղիներու ընդհանուր տնօրէնը եւ Ալեքսանդրիային մէջ գտնուող Անգլիական երկրագործական ընկերութեան ղեկավարը: Այդ ընթացքին զբաղուած է նաեւ ձեռնարկատիրութեամբ, կեանքի է կոչած  շարք մը բիզնես նախագիծեր երկրագործութեան, շինարարութեան, տրանսպորտին, ջրամատակարարման ոլորտները: Պողօս Նուբարը փաշային կարգավիճակ չուներ: Առհասարակ փաշան քաղաքացիական եւ զինւորական բարձրաստիճան պաշտօնեաներուն տրուող տիտղօս էր, բայց Պողօս Նուբարը փաշա կը դիմեր ժողովուրդը՝ ի նշան յարգանքի, մեծարանքի ու երախտագիտութեան: 

Պողoս Նուբար

Պողoս Նուբարը տասնեակ բանկերու սեփականատեր ու բաժնետեր էր, բելգիացի միլիոնատերին հետ Կահիրե՝ նախկին Հելիոպոլիս քաղաքին տեղը նոր թաղամաս կառուցելու համար յիմնեց «Օազիս» ընկերութիւնն, իսկ անոր  հիմնած Հելիոպոլիսը մինչ օրս Կահիրեին դիտարժան վայրերեն է։

Գիտնականին, գիւտարարին, գործարարին յաջորդ քայլը  քաղաքականութիւնն մտնիլն էր: Նա կընտրուի Կահիրեին գաւառական պատգամաւորական ժողովին ատենապետ: Հոս ան իր քաղաքական-դիւանագիտական լծակները, անձնական յամբավն ու ունեցուածքն առաւել հասցեական սկսաւ ուղղիլ բարեգործութեանը: Այսպիսով, Կահիրեին հայոց եկեղեցիին  հասոյթները 2000 ոսկիեն հասան 10 հազարի, օգնութիւն ուղարկուեցաւ Տարօն գաւառ տուժած հայութեանը, պարբերաբար  նւիրատվութիւն ուղղուեցաւ էջմիածին, աջակցութիւն ցոյց տրուեցաւ  Կահիրեին Գալուստեան վարժարանին կառուցմանը։ Իսկ 1906-ին Կահիրեին մէջ  նշանաւոր գործիչներու համագումարին շրջանակը յիմնեց աշխարհին մէջ մինչ օրս գործող ամէնեն մեծ բարեգործական ընկերութիւնը՝ Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւնը, որու նպատակն էր Արեւմտեան Հայաստանին եւ Կիլիկիոյ մէջ  ապրող հայութեանն օգնիլը։ Այսօր այն անձեռնմխելի հիմնադրամ է՝ բարեգործական ծրագիրներով զբաղուող: Նա կը սկսէ  նօր յանգանակութիւններ եւ հայութեան անունէն կը շրջէ Եւրոպային մէջ՝ բանակցելով տարբեր երկրներու կառավարութիւններու հետ։ 1919-ի Ապրիլը նա եւ Հայաստանի  պատւիրակութեան նախագահ Աւետիս Ահարոնեան Ամերկոմին հետ համաձայնագիր ստորագրեցան․  ե՛ւ ալիւրին, ե՛ւ այլ սննդամթերքներու տեսքով Հայաստան մեծ օգնութիւն հասաւ։ Միայն քանի մը  ամսուա ընթացքը 1 միլիոն 600 հազար ֆրանկին օգնութիւն ուղղուեցաւ արեւմտահայերուն։ Այս շարքը անընդհատ կարելի է համալրիլ: Բարեգործութեանն ուղղուած միջոցներն այլեւս անյաշուելի են, բայց յաշուելի է մարդուն ապրած ժամանակը: 1928-ի Մայիս 28-ին՝ առողջական խնդիրներու պատճառաւ Պողօս Նուբարը կը հեռընա  իր հիմնադրած բարեգործական հիմնադրամի՝ ՀԲԸՄ-ի նախագահին պաշտօնէն՝ այն թողնելով մէկ այլ գործարար-բարեգործի՝ Գալուստ Գյուլբենկեանը:

Պողօս Նուբար կեյանքին վերջին շրջանն կանցկըցնէ Փարիզին մէջ, կը մեռնէ կնոջ մահեն մէկ տարի անց՝ աշխարհին մէջ թողնելով իր կողմէն հիմնադրուած ու հովանաւորուած բազմաթիվ հայագիտական կեդրոններ, հայկական հետքեր ամէնուր՝ Կահիրեեն մինչեւ Փարիզ,  Օքսֆորդեն մինչեւ Նուբարաշէն, որն, ի դէպ, անոր ֆինանսաւորմամաբ կառուցուած թաղամաս է:

Պողօս Նուբարն ահռելի կարողութեան տեր էր, բայց օր մը կը նկատէ, որ կինը միշտ նոյն հագուստով  տունէն դուրս կու գա ։ Պողօս Նուբար կը հետաքրքրուի ՝ մի՞թէ իր կինը որեւէ բանին կարիք ունէ այդքան մեծ կարողութեան մէջ: Մարի կը պատասխանէ՝ Փաշա, քանի դեռ ունինք յազարաւոր գաղթական հայրենակիցներ եւ որբացած պստիկներ, ամոթ է, որ ունենամ երկրորդ շրջազգեստ…