«Human Rights Watch»-ի երեկ հրապարկուած տարեկան զեկոյցը կը քննադատուի մարդու իրաւունքներու խնդիրներու նկատմամբ աշխարհը տարածում գտած «ընտրովի արձագանքը» եւ «գործարքային դիվանագիտութիւնը»։ Զեկոյցն անդրադարձած է նաեւ Հայաստանը, կը գրէ Ամերիկային ձայնը:
Ըստ յեղինակաւոր միջազգային իրաւապաշտպան կազմակերպութեան` Լեռնային Ղարաբաղին յակամարտութիւնն ու աւելի քան 100 հազար հայերու տեղահանութիւնը՝ 2023 թուականին Հայաստանին համար կարեւոր իրադարձութիւններ էին:
«Human Rights Watch»-ի փոխանցմամբ, «աւելի քան 100 հազար հայեր՝ Լեռնային Ղարաբաղին գրեթէ ողջ հայ բնակչութիւնը, [2023 թուականի] Սեպտեմբերուն հեռըցան՝ Հայաստան՝ անկլավի նկատմամբ լիակատար վերայսկողութիւն հաստատելու նպատակաւ Բաքուի [ձեռնարկած] ռազմական գործողութենէ ետք»:
Զեկոյցն կ՚ընդգծէ, որ Բաքուի նախաձեռնած ռազմական գործողութեանը նախորդած էր Լեռնային Ղարաբաղ սննդամթերքի, դեղորայքի, հիգիենային պարագաներու եւ առաջին անհրաժեշտութեան այլ ապրանքներու՝ ամիսներ տեւած սուր պակասը՝ 2022 թուկանի Դեկտեմբերէն Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի միջեւ տրանսպորտային յաղորդակցութիւնը Բաքուի կողմէն դադարեցուելու պատճառաւ։
Զեկոյցի՝ Բաքուին վերաբերող յատուածը կազմակերպութիւնը կը յիշեցնէ․ «Բաքուն յրաժարուած է կատարիլ [ՄԱԿ-ի] Արդարադատութեան միջազգային դատարանի [2023 թուականի] Փետրվար եւ Ձուլիս ամսուա միջանկեալ որոշումները, որոնք կոչ կ՚ընեն Բաքուին ապահովիլ «մարդոց, տրանսպորտային միջոցներու եւ բեռներու անարգել տեղաշարժը Բերձորին միջանցքով՝ երկու ուղղութիւններով»։
Նաեւ կը նշուի, որ 2023 թուականի Սեպտեմբեր ռազմական գործողութիւններէն ետք, Բաքուն ձերբակալած է «փաստացի իշխանութիւններու քանի մը ղեկավարներու»՝ անոնց մեղադրելով այդ թիւը ահաբեկչութեան ֆինանսաւորման, անօրինական զինուած կազմաւորումներու ստեղծման եւ սահմանն ապօրինին յատելու մէջ»։
Զեկոյցը, սակայն, «պատմական» կ՚որակէ 2023 թուականի Դեկտեմբերուն Հայաստանի եւ Բաքուի ղեկավարութիւններու համատեղ յայտարարութիւնը՝ յարաբերութիւններու կարգաւորմանն ուղղուած քայլերու ու զինծառայողներու փոխանակման մասին:
Անդրադառնալով հայաստանեան զարգացումներուն` «Human Rights Watch»-ը մատնանշած է շարք մը խնդիրներ՝ ոստիկանութեան, խօսքին ազատութեան, կիներու, սահմանափակ կարողութիւններ ունեցող անձերու եւ սեռական փոքրամասնութիիւններուու իրաւունքներու ոլորտները։
Հայաստանին մէջ «իրաւապահ մարմիններու չարաշահումներու վերաբերեալ արդիւնաւետ յաշուետւողականութեան բացակայութիւնը շարունակական խնդիր է»՝ կը գրէ իրաւապաշտպան կազմակերպութիւնը՝ յաւելելով, թէ իշխանութիւնները յաճախ նման գործերը կը քննեն «պաշտօնեական դիրքին չարաշահման» համատեքստը, որը կը նախատեսէ աւելի մեղմ պատիժ:
Ըստ զեկոյցի, թեեւ Հայաստան զրպարտութիւնն ապաքրեականացուած է, սակայն լրագրողներն ու լրատուամիջոցները կը շարունակեն թիրախաւորուիլ՝ քաղաքական գործիչներու, մասնաւոր ընկերութիւններու կողմէն, որոնք մեդիան ներ կը քաշեն դատական քաշքշուքներու մէջ՝ սպառնալով ծանր ֆինանսական տուգանքներով:
«Լրատուամիջոցների շահերու պաշտպանութեան խումբը յայտնած է, որ [2023 թուականի] Յունվարէն Սեպտեմբեր ժամանակայատուածը լրատուամիջոցներու դէմ 23 նոր հայց է ներկայացուած՝ զրպարտութեան մեղադրանքով»,- կը կարդանք զեկոյցին մէջ :
Հրապարակման մեջ խօսք կերթա նաեւ Հայաստանի խորհրդարանի կողմէն ընդունուած օրէնսդրական փոփոխութեան մասին, որը լրացուցիչ յնարաւորութիւն կու տա պետական գերատեսչութիւններուն՝ «հարցումները մերժելուն համար»:
«Human Rights Watch»-ը կանդրադառնա նաեւ Հայաստան ընտանեկան բռնութեան, սահմանափակ կարողութիւններ ունեցող անձերու նկատմամբ խտրականութեան դրսեւորման, սեռական կողմնորոշման պատճառաւ տեղ գտնող բռնութիւններու դէպքերուն։ Զեկոյցը կը պնդէ՝ Հայաստան ԼԳԲՏ համայնքին ներկայացուցիչները «կը շարունակեն բախուիլ խտրականութեան, ոտնձգութիւններու եւ բռնութեան հետ»:
Սահմանափակ կարողութիւններ ունեցող անձերու իրաւունքներու մասին խօսելիս՝ զեկոյցն կընդգծէ, որ երկրին մէջ կը բացակայեն հոգեսոցիալական եւ մտաւոր հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու համար համայնքային ծառայութիւններու համապարփակ ծրագիրները:
Անդրադառնալով ընտանեկան բռնութեանը՝ զեկոյցն կարձանագրէ անցած տարուա առաջին կիսամեակը գրանցուած ընտանեկան բռնութեանը վերաբերող բողոքներու զգալի աճ՝ 2022-ի նոյն ժամանակայատուածի հետ համեմատած: Մեղադրանք է առաջադրուած 144 մարդու: Առնւազն 12 կին է սպանուած 2022 թուականի Սեպտեմբերէն մինչեւ 2023 թուականի Սեպտեմբեր ընկած ժամանակայատուածը:
Զեկոյցը կը յիօշեցնէ՝ Հայաստանն ունի ընդամէնը երկու ապաստարան՝ ընտանեկան բռնութեան ենթարկուածներու համար, որոնք միասին կրնան ապաստանիլ 24 կիներու ՝ անոնց զաւակներու հետ: «Human Rights Watch»-ը մէջ կը բերէ «Կիներու աջակցութեան կէդրօնի» տեսակետը, թէ ապաստարանները շարունակաբար լցուած են, իսկ կիներու պաշտպանութիւնը կը շարունակէ անարդիւնաւետ ըլլալ ՝ նաեւ իրաւապահ համակարգին կողմէն:
Ընդհանուր առմամբ, իրաւապաշտպան կազմակերպութեան գնահատականով, նախորդ տարին աշխարհին համար չափազանց դժուար էր՝ ոչ միայն մարդու իրաւունքներու ոտնահարումներու, պատերազմներու, այլեւ «ընտրովի արձագանքի» եւ «գործարքային դիվանագիտութեան» պատճառաւ, որոնք կը խաթարեն մարդու իրաւունքներու պաշտպանութիւնը:
«Ամերիկային ձայնի» հետ զրոյցը «Human Rights Watch»-ի ներկայացուցիչ Լամա Ֆակիին՝ որպէս «ընտրովի արձագանքի» օրինակ յիշատակած է Իսրայէլ-«Համաս» յակամարտութիւնը, թէ «որոշ երկրներ պատրաստ են արդարացիօրէն քննադատիլ [2023 թուականի] Յոկտեմբեր 7-ին «Համասի» գրոհայիններոի սարսափելի հարձակումները Իսրայէլին դէմ, սակայն չեն ցանկընա բարձրաձայնիլ Գազա իսրայելական զինւորականներու իրականացուցած բռնութիւններու մասին»:
