Bugün tüm dünya Afganistan’da yaşananları takip ediyor. Dünyanın herhangi bir yerinde en azından bir Ermeni olacağını herkes biliyor. Ancak Afganistan ve Ermenilerle ilgili bir takım özellikler var. 2021 Mart ayına kadar Afganistan’da bir Ermeni birliği vardı.  Ermeni tarafı savaş sırasında İngilizler tarafından yıkılan eski Ermeni kilisesinin yerine 2010’da Kunduz ilinde bir  şapel inşa etti. Şapel, Kutsal Eçmiadzin’den gelen ruhani temsilcisi tarafından kutsandı. 2021 Mart ayında 121 kişilik bir Ermeni birliği Afganistan’dan çekildi. 1979-1989’da Sovyet birlikleri Afganistan’a girdiğinde, “çok uluslu ordu”da 300’ü yaralanmış 86’sı öldürülmüş olmak üzere  yaklaşık 4.000 Ermeni askerlik yaptı.

Şimdi orada kaç Ermeni yaşıyor ve daha önce orada kaç kişi yaşıyordu? Ermeni tüccarlar buraya ilk olarak Arşakuni kralları döneminde ayak basmışlardır. 1386’da Timur, Transkafkasya’ya saldırdığında birçok Ermeni, Gürcü ve Ağvan asıllı zanaatkarları esir aldı.

Tutsaklar Kabil, Kandahar ve kuzey Afganistan’da tutuldu. Meşhur Ermeni ilahiyatçı, tarihçi, yazar Simeon Yerevantsi 1760’ta Kandahar Ermenilerinin Tamerlan’ın esir aldığı Ermenilerin kuşakları olduğunu yazdı.

1881 Afganistan’daki ayaklanma, geniş bir dağlık bölgede yaşayan Ghilzai kabilesinin üyeleri tarafından organize edildi.

Bu alanda araştırma yapan Avrupalı ​​gazeteciler, onların aslında Ermeni olduklarına dair güvence veriyor. 19. yüzyılın sonunda bu bölgede yaklaşık 10 bin aile yaşıyordu. 

Teyit edilmemiş verilere göre yaklaşık 3 milyon Gilzay yaşamaktadır. Beş yıl önce Afganistan’da 450 Hıristiyan Ermeni vardı, ama bugün kaç kişi kaldığını kimse bilmiyor.

Ghilzaylar hastaları vaftiz eder ve evlerine haçlar koyarlardı ama en ilginç olanı hamurların üzerine parmaklarıyla haç basmalarıydı. Muhabire göre, atalarının Ermeni olduğunu iddia edenler ta kendisi Gilzaylardı.

1750 Hâlâ Hristiyan Ermeniler vardı ama asimilasyon tehlikesi altındaydılar. Ermeni laik ve ruhani sınıfının dar görüşlü politikası nedeniyle Afganistan Ermenileri Hindistan’a veya Orta Asya’ya göç etmeye başladılar.

Ermeni halkı tarih boyunca savaşlar, asimilasyon  tehlikesi ve göç nedenleriyle yaklaşık 15 milyon üyesini kaybetmiştir. Ghilzaylar da asimilasyon ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıyalar ve yetkin bir politika sayesinde neslinin tükenmesini önlemek mümkün olabilir.