22 Ekim Cuma günü, “Hayastan” adlı Kültür Derneği, Bourg-les-Valence kentinin Şenevye Salonu’nda “1878’den beri diplomasinin kurbanı olan Ermenistan ve Berlin Konferansı” konulu bir tartışmaya katılmak üzere konukları davet etti. 

Bu, “Hayastan” Derneği’nin 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında Ermenistan’ın kaderini belirleyen Ayastefanos, Berlin, Versay, Sevr, Kars ve Lozan uluslararası antlaşmalarına geri dönmesi için bir fırsattı. 

Tartışmada Ermenistan Cumhuriyeti, Azerbaycan ve Rusya arasında 9 Kasım 2020’de Artsakh’ta imzalanan ateşkes antlaşmaları da yer aldı.

Davete oldukça büyük bir dinleyici kitlesi yanıt verdi. Toplantıya katılanlar arasında Papaz Luder Nasanyan, Valencia Ermeni Birlikleri temsilcileri Khosrof İliozer, Georges Eretsyan, Alain Öksüzyan, Georges Kuyumcyan, Simon Melkonyan, Sonya Sargsyan, Sargis Jamagortsyan ve Batı Ermenistan Cumhuriyeti  Devlet Başkanı Armenak Abrahamyan, Parlamento Başkanı Leonardo Basmacyan, Batı Ermenistan Dışişleri Bakanı (Diplomasi başkanı) Lidia Markosyan yer aldılar.

“Hayastan” adlı Kültür Derneği Başkanı Grigor Amirzayan, Ermenistan’ın kaderini baştan belirleyen esas antlaşmaları ve sözleşmeleri özetledi. Bunların, yürürlüğe girmeyen ve 1923 Lozan Antlaşması ile geçersiz ilan edilen 1920 Sevr Antlaşması dışında neredeyse tamamı topraklarını kaybetmiş Ermenistan için elverişsizdi.

Daha sonra tartışmaya Armenak Abrahamyan müdahale ederek Sevr Antlaşmasının halen yürürlükte olduğunu ve Batı Ermenistan’ın, yani Osmanlı Ermenistanı’nın Artsakh’a kadar olan ilçelerin  bu kanunla Ermeni toprakları olarak tanınmış olan haklarını teyit ettiğini ayrıntılı bir şekilde sundu. 

Armenak Abrahamyan, Lidia Markosyan, Leonardo Basmacyan’ın iddia ettikleri gibi, Sevr Antlaşması birçok devlet tarafından imzalanan Batı Ermenistan’ın tanınmasına ilişkin geçerli bir belgedir.

Bu antlaşmalar hakkında hararetli bir tartışma yaşandı ve bu arada antlaşmaların tarihinde büyük bir uzman olan Armenak Abrahamyan, BM’de Sevr Antlaşması’nın savunucusu Lydia Markosyan ve Batı Ermenistan’ın Ermeni halkının haklarının bugün hala geçerli olduğunu doğrulayan Leonardo Basmacyan  parlak bir şekilde konuşmalarda bulundular.

Batı ermenistan Devlet Başkanı Armenak Abrahamyan, “Biz Batı Ermenistan Ermenileri bu hakları korumalıyız” dedi.

Abrahamyan, bir  özgürlük savaşçısı olarak, Artsakh savaşı temelinde birçok açıklama ve tanıklıklarda bulundu.

Tartışmalarla dolu bu akşamın sonunda, yayıncı Rene Acemyan (La Bouquinerie Yayınevi) Ermenistan hakkında  “L’Eternelle victime de la Diplomatie Européenne” (Avrupa Diplomasisinin Ebedi Kurbanı) başlıklı kitabın  sunumunu yaptı.

Bu kitap, kamuoyunun soru sormasına, cevaplar bulmasına ve bir diplomasi kurbanı olan Ermenistan sorununu gündeme getirmesine olanak tanıyan tartışmaların merkezinde yer aldı.

9 Kasım antlaşmaları ve Artsakh konusu da katılımcılar tarafından tartışıldı.

“Ermenistan” adlı Kültür Derneği’nin bir sonraki “Ermenistan’a ve Artsakh’a nasıl yardım edilir?”  konulu toplantısı 19 Kasım’da  yuvarlak masa toplantısı olarak gerçekleşecek.