Batı Ermenistan Ulusal Meclisi (Parlamento), önerilen üç değişikliği inceledikten sonra, Batı Ermenistan Cumhuriyeti ile Ermenistan Cumhuriyeti arasındaki ilişkiler hakkında yasasını 20 Ekim 2021’de ikisi çekimser, oybirliğiyle kabul etti.

Bu yasa 14 Ağustos 2021’de  Batı Ermenistan Hükümeti tarafından sunulmuştu.

No: 2021-08-14

BATI ERMENİSTAN CUMHURİYETİ İLE ERMENİSTAN CUMHURİYETİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER

Sebeplerini Açıklayalım

Bayanlar ve Baylar,

Bu yasa tasarısı, organik yasa tasarısı ile Batı Ermenistan Anayasası tarafından öngörülen mekanizmayı tamamlamaktadır. (Madde 88)

1920’deki Ermenistan Cumhuriyeti’nden önce Türkiye-Ermenistanı

http://www.western-armenia.eu/stat.gov.wa/arm/2014/Nakhaqahagan-Hramanaqiri-Charounaqagan_bedutyan_veraberial-23.02.2014.pdf

Sovyet Ermenistanı’ndan Ermenistan Cumhuriyeti’ne kadar (1990)

Sovyet Ordusu, Kafkasya Ermeni Cumhuriyeti’nin sovyetleştiğini 2 Aralık 1920 ilan etti.

Aleksandropol Antlaşması (Türkçe: Gümrü Antlaşması), Kafkasya Ermeni Cumhuriyeti Hükümeti ile Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti arasında 2-3 Aralık 1920 gecesi imzalanan bir barış antlaşması, 1920 Ermeni-Türk savaşında Ermeni tarafının yenilmesi sonucu imzalanmıştır. Türk tarafından Türk ordusunun komutanı Kazım Karabekir  ve Ermeni tarafından Aleksander Khatisyan  imzaladı. Antlaşma 18 maddeden oluşuyor. Alexandropol Antlaşması Ermenice ve Türkçe olmak üzere iki nüshadan oluşuyordu.

Yasadışı bu sözleşmeyle Kars bölgesi ile Surmalu ili Türkiye’ye devredildi ve Nahiçevan, Şarur ve Şahtahti bölgeleri Türkiye’nin himayesinde geçici olarak topraklar ilan edildi ve akıbeti referandumla belirlenecekti.

Kafkasya Ermeni Cumhuriyeti zorunlu askerlik esasına göre ordu kurma hakkından yoksun bırakıldı, Ermeni ordusunun sayısı 1500 asker, 8 top ve 20 makineli tüfek olarak belirlendi. Ermenistan hükümetinin başvurmasına bağlı olarak Türkiye, iç veya dış tehlike durumunda Ermenistan’a askeri yardım sağlamakla yükümlüydü.

Kafkasya Ermeni Cumhuriyeti hükümeti Sevr Antlaşması’ndan vazgeçti.

Alexandropol Antlaşması, imzalanmasından bir ay sonra onaylanacaktı, ancak antlaşmanın imzalanmasından yedi saat önce iktidara gelen Ermenistan Sovyet hükümeti, 2 Aralık 1920’de, saat 18.00’de geçerli olarak tanımadı. Bu belgenin yerini 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ve ardından 13 Ekim 1921 tarihli Kars Antlaşması aldı.

Aleksandropol, Moskova ve Kars antlaşmaları Batı Ermenistan için yasa dışıdır.

1. maddeye göre, Türkiye ile Ermenistan arasındaki savaşın bittiği ilan edildi. 2. madde ise Ermenistan Cumhuriyeti ve Türkiye arasındaki sınırlarını tanımlıyordu. Kars bölgesi ve Surmalu ili (20.7 km’den fazla) Türkiye’ye geçecekti ve Nahiçevan, Şarur ve Şahtakhti bölgeleri Türkiye’nin himayesinde geçici olarak ilan edildi ve referandumla özel bir idare kurulacaktı. Kafkasya Ermeni Cumhuriyeti hükümeti, bu dairenin faaliyetlerine müdahale etmekten mahrum kaldı.

Kafkas Ermeni Cumhuriyeti, Türkiye Kars bölgesinde ve Surmalu ilinde referandum düzenlemesini talep etme hakkına sahipti, ancak aynı 3. madde bu bölgelerin “Türkiye ile tartışılmaz tarihi, etnik ve yasal bağları” olduğunu belirtti ve  böylece, gerçek referandum ihtiyacı da ortadan kalkıyordu.

Ermenistan, zorunlu askerlik yapma ve bir ordu tutma hakkından mahrum bırakıldı, sadece 1.500 asker, 8 top ve 20 makineli tüfeğe sahip olabilirdi. 15 cm kalibre ve uzun menzilli topçu olmaması koşuluyla tahkimat yapabilir, gerekli ağır topları yerleştirebilirdi (Madde 4).

5. madde uyarınca, uzlaşmadan sonra Yerevan’a gelecek olan Türk siyasi temsilcisi veya elçisine, yukarıdaki koşulların yerine getirilmesini kendi takdirine göre inceleme ve soruşturma hakkı verildi. Buna karşılık Türkiye, Kafkasya Ermeni Cumhuriyeti hükümetinin böyle bir taleple başvurması halinde, hem dış hem de iç tehlike durumunda Ermenistan’a askeri yardım sağlamak zorunda kaldı.

Kafkas Ermeni Cumhuriyeti hükümeti Sevr Barış Antlaşması’ndan (1920) vazgeçti, Avrupa’dan ve ABD’den delegelerini geri çağırmayı, emperyalist sorunları kışkırtan ve takip eden herkesi hükümetten uzaklaştırmayı taahhüt etti …

Ayrıca, Türkiye aleyhine yapılan veya çıkarlarını etkileyen tüm anlaşmaları geçersiz kıldı.

Kafkasya Ermeni Cumhuriyeti’nin idari bölünmesi.

1921 yılında Sovyetler Birliği; Doğu Ermenistan, Azerbaycan içinde Artsakh Özerk Bölgesini, Gürcistan’da Cavakhk’ı,  Nahiçevan Özerk Bölgesi’ni Azerbaycan’ın mandası altında ve  Batı Ermenistan’ı, Sevr Barış Antlaşması ile tanınan bir bütün olarak Ermenistan ülkesinden tamamen ayırarak Ermenistan’ı parçalara ayırdı. 

Kafkasya Ermeni Cumhuriyeti 1922 yılında Sovyetler Birliği’nin bir parçası oldu ve Ermenistan SSC olarak adlandırıldı. 1922’de Sovyetler Birliği kuruldu, kendi anayasasını oluşturdu ve 1934’te resmen bir devlet olarak tanındı. Ermenistan SSC 1922’den 1990’a kadar hüküm sürdü.

23 Ağustos 1990’da Ermenistan SSC Yüksek Sovyeti, Sovyet Ermenistanı SSCB’den bağımsız egemen bir devlet ilan etti.  Sovyet Ermenistanı kendini “Ermenistan Cumhuriyeti” ilan etti ve 21 Eylül 1991’de Ermenistan Cumhuriyeti’nin bağımsızlığına ilişkin referandumla kuruldu. Ermenistan Cumhuriyeti sınırları önceden belirlenmeksizin 2 Mart 1992 yılında BM üyesi olarak tanındı. Sovyet Ermenistan, Ermenistan Cumhuriyeti olarak yeniden adlandırıldı, Cavakhk yasadışı bir şekilde Gürcistan’ın bir bölgesi, Nahiçevan özerk bir cumhuriyet ve Artsakh kendi kendini ilan eden (tanınmayan) bir cumhuriyet olarak kaldı.

Bu şekilde ilan edilen Ermenistan Cumhuriyeti, sürekliliğini veya yasal halefiyetini 1920’de  Ermenistan devleti ile ilan etmeden tanınmış bir devlettir. Yani o devlet, sınır belirleme ve sınır çizme olmaksızın yeni kurulmuş 31 yaşında bir devlettir. 

Sorun şu ki Sovyet Ermenistan Cumhuriyeti olmadan önce, Kafkasya Ermeni Cumhuriyeti Ermenistan devletinin bir parçasıydı. Sovyetleşmeden sonra, kendi kaderini tayin hakkı          (Artsakh dahil) ile yasal olarak bir devlet ilan edildi  ancak  kendisini 1920’de tanınmış Ermenistan’ın devamı bir Ermenistan devleti olarak ilan etmedi.

Kendi kaderini tayin hakkını kullanan Sovyet Ermenistan, idari sınırları içinde kendisini Ermenistan Cumhuriyeti ilan etti.

Batı Ermenistan Cumhuriyeti Hükümeti:

– Başbakanın himayesindeki İçişleri Bakanı’nın raporu dikkate alarak:

– Anayasa’nın 88. maddesini dikkate alarak:

– 1920’de kurulan Ermeni devletinin devamı olan Batı Ermenistan Cumhuriyeti hakkında 2014-02-23 tarih ve 12 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi dikkate alarak:

– Batı Ermenistan Parlamentosu’nun iç düzenlemelerini dikkate alarak

Bir yasa tasarısı  sunar:

Madde a. – Batı Ermenistan Cumhuriyeti,  23 Ağustos 1990’da ilan edilen Ermenistan Cumhuriyeti’ni sınır konusunu tanımlamadan fiilen tanımaktadır.

Madde b. – Batı Ermenistan Cumhuriyeti, 21 Eylül 1991’de kurulan Ermenistan Cumhuriyeti Hükümetini fiilen tanımaktadır.

Parlamentolar arası ilişkiler

Madde c. – Batı Ermenistan Cumhuriyeti Parlamentosu, mevcut Anayasaya uygun olarak parlamentolararası bağları güçlendirmekten sorumlu bir parlamentolararası komisyon kurabilir.

Milletvekilleri arasındaki ilişkiler

Madde d. -Batı Ermenistan Cumhuriyeti Parlamento Komisyonları ve (veya) Milletvekilleri Ermenistan Cumhuriyeti Parlamento komisyonlarının milletvekilleri ile ilişkiler kurabilir, ikili ilişkileri güçlendirebilir ve mevcut Anayasa uyarınca genel amaçlar için yararlı programlara sahip olabilir.

Hükümetler arasındaki ilişkiler

Madde e. – Batı Ermenistan Hükümeti, Ermenistan Hükümeti ile ilişkileri, mevcut Anayasaya uygun olarak, Başbakanın ve her bakanlığın programları veya projeleri temelinde düzenler.

Madde f. – Onaylandıktan sonra, bu yasa Batı Ermenistan Cumhuriyeti Anayasasına dahil edilecektir.

Madde j. – Onaylandıktan sonra, bu yasa Batı Ermenistan Cumhuriyeti Resmi Bülteninde yayımlanacaktır.

“Parlayan Yıldız Batı Ermenistanı”