Çok eski zamanlardan beri Ermenistan’da Işık, anlamı ve gizemi ile ilahilerle kutsanmış.  Daha sonra eski ritüel geleneklere dayanan “Güneşin gelişi” hakkındaki şarkılar, mehenik ritüelleri anımsatan ibadet törenlerinde hala söylenir.

Atalarımız tarafından yaratılan Şafağa adanan şarkılar asıl Güneş’e ibadet değil, Yaratıcı Öz’ünü sembolize eden Işık, Nur ve Pırıltı’nın yüceltilmesidir.

“Arevagal-Güneşin gelişinin” ibadeti açıkça şunu belirtir:

“Işık, Işığın Yaratıcısı”…

“Işık, Işığın Kaynağı Güneş Adildir”,

“Sabah ışıktan doğuyor, ışık ruhlarımızda yükselecektir.”

“Işık karanlığı zulmeder”,  aynı zamanda Bilgeliğin Işığıdır …

Alegorik anlamıyla, Bilginin Işığı olmadan, Zekanın yokluğu Ruh’un “karanlığı ve kasvetidir”.

Atalarımız için Işık esastır, Işık Gökseldir …

Parlayan Güneş, Parıltı, Şimşek (araştırmacılar tarafından belirtildiği gibi “Atmosferik Yağış İlahı”) Dits’lerin özüdür.

Yaratılış hikayelerinde, Işığın yaratılmasından sonra Karanlığın adı Gece oldu.

“Dünyanın ışığı parlayana kadar gece değil karanlıktı. Ve ışığın doğuşundan sonra karanlığa gece denildi (Altı gün, B). 

“Dits” kelimesi H. Acaryan’ın  “Ermeni Kök Sözlüğü”nün yorumuna göre,”Ti” kelimesinden, “Parlamak, ışıldamak” kelimesinden geliyor. Bu nedenle, eski Ermeni inançlarından bahsederken, Ditserlerin Yaratıcı Güçleri sembolize ettiğini ve bu Yaratılışın bir parçasının İnsan olduğunu, “bunun aracılığıyla sadece İnsanın ve  Evreninin Kimliğini (Doğasını) açığa çıkarmanın mümkün olduğunu” anlamak gerekir. (Kurm Mihr Haykazuni’nin sözleriyle). ..

“Bugün Adalet Güneşi kazandı,

Ne mutlu ışık Haykyan, ne mutlu gözler!

Bugün Atalar gökten indi, Ne mutlu gözler,

Ölümsüz kralı bizimle kutsa, mübarek gözler!

Bugün Kutsal Işık hakim oldu

Hayk’ın ve Atalarımızın tahtına, ne mutlu gözler. “( yüceltme metni Kurm Mihr Haykazuni sayfasından bir alıntı,  teşekkürlerimizle) …

Bir avuç kadim ilahiyatçı ve uzman dışında, Berrak ve Kutsal Işık’ın sembolü olan Mihr hakkında çok şey bahsedilmiyor. Halbuki , eski zamanlardan beri, Kış Gündönümü özel bir övgü ile kutlanmıştır. Yılın en uzun gecesine sahip olan o gün, aynı zamanda Işık-Gündüz’ün uzantısını sembolize eder. Çeşitli yorumculara göre, Işığın Karanlığa Karşı Zaferidir …

 Ermeniler’de binlerce yıl önce “Yenilmez ve Adil Güneş”i olan  Doğru Işık ve Adalet tanrısı Mihr’in ibadeti, daha sonra İran’dan Roma İmparatorluğu’na kadar çok uzak bölgelere yayıldı.

Roma İmparatorluğu’ndaki şenlikler 17 Aralık’ta başladı ve 4-5 gün sürdü, daha sonra Diocletianus döneminde 24 Aralık’a kadar sürdü (daha sonra Hıristiyanlık o günü Tanrı’nın Oğlu’nun doğum günü olarak kutladı).

Antın ve Antlaşmanın sarsılmazlığının koruyucusu ve bunu ihanet edenin  cezalandırıcısı, efsaneye göre Cennetten mağaraya giren Işıktan doğan Vimatsin Mihr idi. Sağ elinde Güç ve Dünyada Adaletin kurulması ve korunmasını  işaret eden hançer, sol elinde, İnsanların Bilgeliğini aydınlatan, Hayat Veren, Yaratıcı Işık’ı sembolize eden bir Meşale vardı.

“Mehekan ayının Mihr Günü olan 23 Aralık Ermeni Kutsal Takvimine göre, Arevagal-Güneş’n geliş Günü olarak görkemli Mihr’in doğum günüdür.

Ermeni Geleneğine göre, Arevagal Bayramında, Arevordi-Güneş Çocukları, Kurm’lardan Güneş Ekmeği ve Şarap alırlar, bundan sonra Arevordi-Güneş Çocukları,  Kutsallık, Nimet ve Barış’ın bir işareti olarak Kutsal ışık-Atruşan’ın Kutsal Ateş’ten bir kıvılcım alıp ocaklarına götürme fırsatı bulurlar. (Yorum, Kurm Harut Arakelyan tarafından yapıldı) …

5. yüzyıl tarihçisi Agatangeğos’a göre, Tanrı-Dits’ler, Dünya’ya Doluluk, Refah ve İnsanlara Cesaret verirdi, 

“Ditsler’in yardımıyla sağlık ve barış olsun,

Ari- Aramazd’dan Bereket  gelsin,

Anahit Tanrıçası’ndan vesayet

Cesur Vahagn’dan tüm Ermeni dünyasına cesaret… »

(Agatangeğos, “Ermeni Tarihi”, Bölüm 107, s. 81).

“Batı Ermenistan İnanç Görkeminin Adıdır”