“Bu sefer size, ne yazık ki çok az kişinin bildiği eski armamızdan bahsetmek istiyorum. Bugün armamızda yer almadığı için çok üzgünüm (Kilikya Krallığı, Bagratunyats, Arshakuni ve Artaşesyan(kısmen)armalarında yer alıyor). Neden kısmi? Çünkü bilindiği gibi, Ghevond Alişan’ın dediğine göre, Eski Haykazants (Haykazunlar) ulusal bayrağı veya sembolü Vişap-Ejderha’yı sembolize ederdi… Burada şunu açıklığa kavuşturmak gerekir ki, ejderha denince, bildiğimiz bir ejderha değil, Vişapakağ, yani bir keçi anlaşılmalıdır. Ve “Kağ” kelimesinin anlamı, S. Malkhasyan’ın “Açıklayıcı Sözlük”te, Ağayan’ın “Radikal Sözlük”te, “Haygazian Dilinin Yeni Sözlüğü”nde, kilisemizin yüzyıllardır  iddia ettiği  gibi “öldürmek” değil,  “erkek keçi” olarak açıklanmaktadır.

Ejderhayı (Vişapakağ) armamız olarak büyük Ermeni yazar Raffi de yazıyor.

(en azından Yervanduniler’den beri) . Muhtemelen, o da Hayk Khaçatryan gibi (Ermeni Amblemleri, Tahran, 1969) Piskopos Garegin Srvardztiants’ın “Grots-broc” folklor veritabanının bu satırlarına dayandı – “Ejderha ve yılan bazen Haykazuni, Yervanduni, Tigran Mets döneminde Ermeni bayrağının bir işaretiydi…”

Bazı doğrulanmamış kaynaklara göre, Büyük Tigran II döneminde, Hayk’ın arması yedi başlı bir ejderhayı tasvir ediyordu.

Şimdi bu totemlerin sembolizmi ve kaynakları hakkında açıklama yapmak istemiyorum, çünkü uzun bir ayrı makale gerektiriyor ve şimdi bu bir söz konusu değil. Sadece keçinin (Vişapakağ) kabartmaların oluşumundan beri kültürümüzde kayıtlı olduğunu söyleyeceğim. Ve bu rölyefler, muhtemelen, kış gündönümü “evi” (takımyıldızı) bu sembolünün en eski kanıtıdır.

Keçinin Haya tanrısının,  oğlu (Marduk/Vahgın) ve torunu (Nabu)simgesi olduğunu da eklemek isterim. Ejderha-Vişapakağ hakkında biraz daha bilgi edinmek isteyenler, Karine Avetisyan’ın kısa yazısını sayfamdan okuyabilirler.

Hint kültürünün 7 başlı ejderhası

Ve yedi başlı ejderhadan söz edildiği için İsrail armasının yedi başlı menorasından bahsetmekten fayda olur. Yahudi bilginler bile menoranın neredeyse tek yerli Yahudi kökenli sembolü olduğunu düşünüyorlar. Ama gerçek böyle değil tabii…

 6. resimde Metsamor’daki en ünlü buluntulardan biri – yedi kanatlı  şamdan (MÖ XV yüzyıl)

. Ayrıca, 9 kanatlı Yahudi şamdanı-khanuka da var 

Birçok uzman bu benzerlikler hakkında uzun zamandır yazmaktadır. Hepimiz meşhur deyişi biliyoruz – “Peki,o zaman kaç kafalı?”. Ancak, herkes bu farklı sayıdaki kafalı ejderhaların  Aryan ile koordinasyonunu ve karakterizasyonunu bilmiyor maalesef.

9. resimde Hint  “nagi” ejderhaları görünüyor, ancak şimdi bunu anlatmam 

Babil Talmud’una göre,  bir sembol olarak menoranın yabani bitki “moria”dan (ancak her zaman 7 dallı olduğunu kanıtlanmıyor) kaynaklandığı iddia edilir ve onların hayat ağacının sembolünü taşır… Peki,yılandan başka  hangi hayvan hayat ağacıyla kıyaslanır? Fakat bu önemli değil. Önemli olan İsrail armasının, İmparator Titus tarafından Judea’nın fethine adanan zafer takı üzerindeki İkinci Tapınağın malikanesine dayandığı gerçeğidir (resim 10).

AMA Yahudi hahamlar, bu zafer takı üzerindeki menoranın Tevrat’taki menora tanımına uymadığını itiraf ve iddia ediyorlar.

“Bu farklılıkların bir kısmının Menorah Tapınağı’nın temelinin hasar görmüş olması ve daha sonra başka biri tarafından DEĞİŞTİRİLMİŞ olması mümkündür. Menora’yı hafızada resmeden Romalı ressamın ihmalkar davranmış olabileceği göz ardı edilemez.”

En son versiyondan daha saçma bir açıklama düşünmek zor (heykeltıraş iyi hatırlamadı). İsrail armasının yaratıcısı, kasıtlı olarak veya sanatsal nedenlerle, armanın üzerindeki menorayı öyle yaptı ki üzerindeki ejderhaların ve çift kartalların anıt taşları tamamen tanınmayacak şekilde telaffuz edildi.

İnanmayabilir ve kontrol edebilirsiniz, ancak sizi temin ederim ki bu armanın en ayrıntılı yorumlarında bile bu sembolik yaratıklardan tek bir söz bulamayacaksınız.

Bütün bunlar hakkında neden bu kadar ayrıntıya giriyorum? Mesele şu ki, İmparator Titus’tan yaklaşık bir asır önce Filistin ve Kudüs, Büyük Tigran II’miz tarafından fethedildi … ama Titus’un aksine, şehri yok etmedi ve yerlilere zarar vermedi ve tam tersi. Bence, Titus’un Roma’ya götürdüğü ganimeti Menora, ya hayırsever kralımızdan bir hediye olarak verildi ya da ona minnettar olan (ve bugün bunu inkar eden) Yahudiler tarafından Kral Tigran’a verildi, ancak Tigran zamanında yaratılabilirdi…Her halükarda, Tevrat’ta bahsi geçen ve Titus’un  ele geçirdiği menoraların tutarsızlığı için daha mantıklı bir açıklama görmüyorum.

Son olarak, bayrağında bir ejderha tasvir edenlerin sadece biz olmadığımızı söylemeliyiz. Örnek olarak sadece uzak dostumuz Keltlerden “galler”i göstereceğim. Bugün hala Gal bayrağında Ejderha’yı görebilirsiniz.

Not:Hiçbir şey söylemeyen üç renkli bayrağımızın ve özellikle armamızın  gözden geçirilmesi  ve eski armamızın eklenmesi talep ediyorum.

 Mevcut armamızda, en azından Yervanduni krallığının  bir kanıtı olan armanın (Yervanduni arması) olmaması tam bir saçmalık. ”

Eduard Melikyan