1915’teki Ermeni annelerinden kalan şarkılar

‘Urfa’nın etrafı dumanlı dağlar, Ermeni yanıyor, gözleri ağlar’

ünyanın dört bir yanında, her dönem sıkıntıları taşıyan anneler 1915’te soykırım sürecinde de en büyük acıyı yüklenenler oldu. Öldürüldüler, cinsel istismara uğradılar, ailelerinden kopartılıp bambaşka hayatlara sürüklendiler. Tüm bunların nedeni evlerini, özellikle de çocuklarını korumak istemeleriydi. Başlarına ne gelirse gelsin, yine de ailelerinin birliğini korumayı başardılar. Kimi zaman sadece hatıralarda kalsalar da…

‘Urfa’nın etrafı dumanlı dağlar, Ermeni yanıyor, gözleri ağlar’

Anneler için en büyük acıysa evlatlarını kaybetmek oldu. Bu acılar, onların yaslı şarkılarına dökülüyordu.

Verjine Svazlian Fonu tarafından kayıt altına alınan ağıtlar içinde Ermenice sözlü olanlar da vardı, Türkçe olanlar da. Türkçe olanların en ünlülerinden biri, bugün bir başka versiyonu Urfa’nın ünlü “sıra geceleri”nde söylenen “Urfa’nın Etrafı Dumanlı Dağlar”dı. 1927’de Rodosto – Nor Ateş’te doğan Hagop Gyurcyan, 1985 yılında bu şarkının kayıt altına alınmasını sağladı:

“Urfa’nın etrafı dumanlı dağlar,
Ermeni yanıyor, gözleri ağlar,
Urfa’nın etrafına ekin ekenler,
Ekini ekenler, güzeli seçerler,
Çıkma, ceylan, şu dağlara,
Seni avlarlar,
Anadan babadan ayrı koyarlar.

Urfa’nın etrafında gezer bir ceylan,
Yavrusunu kaybetmiş, arıyor yaman,
Ceylan, senin gibi yüreğim yara,
Arayıp bulamadım derdime care,
Çıkma ceylan şu dağlara,
Seni avlarlar,
Anadan, babadan ayrı koyarlar.

Urfa’nın etrafı dumanlı dağlar,
Koy verin geçeyim, dumanlı dağlar,
Sılada yavrum var
Of çeker ağlar”
***
Seselendiren Kazancı Bedih Yoluk’kun söylediğin Gazelin Sözleri

Gazel:
Nice bu hasret-i dildar ile giryan olayım
Yanayım ateş-i aşkın ile büryan olayım
Görmedim gül yüzünü ah u figan etmedeyim
Kapladı bu nar-ı firkat hüsn ü gam al u demi
Korkarım haşre kadar böylece suzan olayım
Sevdiğim rahmet yeter incitme artık kalbimi
Ger dilersen yusuf u asa bend-i zindan olayım
Lütfi’yim bülbül gibi gülşende feryat eyledim
Vuslat-ı yar ile ancak şad-ı handan olayım

***
Gazelin Çevirisi:
Nice bu sevgilinin hasretiyle yanayım
Aşkının ateşi ile yanıp kavrulayım
Görmedim gül yüzünü acıyla feryat etmedeyim
Kapladı bu ayrılık ateşi, güzel dert bir anlık serap gibi
Korkarım mahşere kadar böylece yanıp durayım
Sevgilim merhamet yeter incitme artık kalbimi
Eğer dilersen Yusuf’u asa zindanın bendi olayım
Dertliyim bülbül gibi gül bahçesinde feryat eylerim
Yare kavuşma ümidiyle ancak mutlu mesut olayım