Artsakh (ayrıca Ardzakh, Artsakhamayr): Bugünkü  Batı Ermenistan olan Mets Hayk-Büyük Ermenistan’ın onuncu eyaleti, Küçük Kafkasya’nın doğu kesiminde ve Ermeni Platosu’nun kuzeydoğu kesiminde yer alıyordu. Başkenti, Hükümdarların oturduğu Sodk veya Tsavdek kenti idi, Aranşahik kralları döneminde ise Dyutakan kasabası oldu. Eyaletin 12 ilçesi vardı.

Artsakh’ın Ermeni nüfusu, ilkel yerli kabilelerin, Proto-Ermenilerin birleşmesinin bir sonucu olarak oluşmuştur. İkincisi buraya zaten M.Ö. 7. yüzyılda yerleşti. Tarihi kaynaklara göre Artsakh, M.Ö. 189 yılında Ermenistan Krallığı’nın 15 devletinden biri olarak ilan edildi.

1387 yılında Verimli Artsakh eyaleti, Lenk-Temur’un yıkıcı istilalarına maruz kaldı. 

15. yüzyılın sonunda Türkmenlerin, 1555’ten itibaren Sefyan İran’ın egemenliğine girmiştir. Bununla birlikte, modern zamanlara kadar, Artsakh homojen Ermeni nüfusunu korudu; 15. yüzyıldan itibaren “melik” unvanını elinde tutan Khaçen hanedanının şehzadeleri tarafından yönetilmeye devam edildi.

Bu tarihsel dönemde Artsakh beş prensliğe bölündü: Gülistan, Craberd, Khaçen, Varanda ve Dizak. 

Artsakh, yüzyıllarca Türk-Pers egemenliğinden sonra Ermeni egemenliğini koruyan ve uluslararası kabul görmüş egemen bir statüye sahip olan tek Ermeni bölgesiydi.

“ARMENOSİD’i Unutma, Unutturma”