Kuzey Artsakh’ın Şahumyan bölgesindeki bazı köyler, 1991 yılının Nisan-Ağustos tarihleri arasında Sovyet birlikleri ve Azerbaycan milislerinin özel kuvvetleri tarafından gerçekleştirilen “halka” askeri-polis operasyonu sonucunda  Ermenilerden tahliye edildi. 

Ancak Azerbaycan’ın hedefi Şahumyan’ın nihai tahliyesi ve işgaliydi, ve bunu Haziran 1992’de gerçekleştirdi.

30 yıl önce, Haziran 12’yi-13’e bağlayan gecede, on binlerce Şahumyanlı sürgün edildi ve dünyanın dört bir yanına dağıldı. Kaybettikleri vatanlarını ve o günlerde gördükleri ve yaşadıkları vahşeti asla unutmadılar.

Şahumyan bölgesinin kuzeydoğu kısmı antik ve zengin bir tarihe sahiptir. Bölgede bulunan antik anıtların kanıtladığına göre, bölge antik çağlardan beri yerleşim yeri olmuştur. M.Ö 9. ve 6. yüzyıllarda bölgenin toprakları Van krallığına dahil edildi. M.Ö. 4.- 5. yüzyılda, Mets Hayk-Büyük Ermenistan döneminde, Utik ve Artsakh eyaletlerinin Mets Kuanq eyaletinin topraklarına dahil edildi.

20. yüzyılın sonlarına kadar bölgenin mevcut toprakları, zaman zaman yabancılar tarafından fethedilmesine rağmen sürekli Ermenilerin yaşadığı bir bölge olarak kaldı. Yerli Ermeni nüfusu kendi yazısını, edebiyatını ve kültürünü korumayı ve geliştirmeyi başardı. 14. yüzyılda Baris ve Gülistan köyleri önemli eğitim merkezleri olarak tanınmıştır.

“Batı Ermenistan Yenilmez Bir Armada”