13. yüzyılın ilk yıllarında Haykazun Arevordiler, Kurm Hmayak Havatar tarafından yönetildi.

Kendisinden bize, çeşitli Haykazunyats topluluklarını Ermeni inancına bağlamak için yönlendirmeye çalıştığı birkaç mektuplar ulaşıldı.

Aşağıda, “Sisakan eyaleti” ve “Yeğegnyats Dzor” Haykazun Arevordilere hitaben yazdığı mektupların bir kısmını çeviri olarak size sunuyorum.

O yıllarda kilise köylülere korkunç vergiler yükledi ve halkı çok zor bir duruma soktu. Köylülerin çoğu hayatta kalabilmek için papaz olmaya ve köylülerden toplanan “mallardan” yararlanmak için manastırlarda yaşamaya çalıştı. Yalan, hile ve ikiyüzlülük yaygın bir değer haline geldi, manastırlar erkek kabul ettiği için köyler erkeklerden boşaldı, bu nedenle, birçok dış tehdide karşı koyamayan ülke, herhangi bir yabancı tiranın kaprislerine itaat etti ve  kilise bu düzeni sürdürdü ve  kuvvetle koruyarak yabancı tiranların vergi toplayan kurumu haline geldi.

“Bunu söylüyorum ve kutsal atalarımızla tanıklık ediyorum: Artık Hıristiyanların akıllarının kibirinde yürüdükleri gibi yürümeyeceksiniz. Kalplerinin körlüğünden kaynaklanan cehaletleri nedeniyle zihinleri buğulandı ve Ermeni Ditslerden ve atalarından uzaklaştılar. Ermeni kökleriyle bağlarını kopardılar ve açgözlülükle suça ve her türlü sinsi eyleme kapıldılar. Ama Nahabet Hayk’tan ve kutsal Kral Kırmabetlerden böyle öğrenmediniz. Ulus hainlerini ve başka  inançlıları sizden uzaklaştırın, onların hayat tarzlarıyla yaşamayın.  Düşünceleriniz, sözleriniz ve eylemleriniz ile Hayk’ın inancını sımsıkı taşıyın.

Dolayısıyla, yalanı ve ikiyüzlülüğü bir kenara bırakın. Herkes arkadaşına Hayk Havatar Nahabet hakkındaki gerçeği anlatsın, çünkü biz bir ailenin üyeleriyiz, tek bir Nahabet’in torunlarıyız ve buna Haykazunlar diyorlar. Hayk Kırmabet Kral’ın tacını bir kez daha başımıza takacağımız mübarek güne kadar önde gelen Kurmlar ve Mogbetler etrafında birleşin.”

Kurm Harut Arakelyan

“Şam’da Cuma Bahane, Şam Tatlısı Şahane”