Yeni keşfedilen arşiv belgeleri, Hamşen Ermenilerinin tarihi kimliği ve Türk devlet politikası üzerine yeni tartışmalara yol açmaktadır. Makalede sunulan Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait belgeler, Hamşen Ermenilerinin farklı zamanlarda resmi yazılarda İslamlaşmış Ermeniler olarak anıldığını göstermektedir.

1913 tarihli bir Osmanlı belgesinde, Hamşen nüfusu “Ermenilerden Müslümanlığa geçenler” olarak tanımlanmaktadır. Benzer ifadeler, 1930 tarihli Cumhuriyet dönemine ait gizliliği kaldırılmış belgelerde de bulunmaktadır.

Özellikle dikkat çeken bir belge ise, Çorokh vilayetindeki nüfusun bir kısmının Lazca, bir kısmının Gürcüce ve bazı yerleşim yerlerinde Ermenice konuştuğunu belirtmektedir. Belge, “ulusal ruh ve kültürü” eğitim yoluyla nüfusa aktarmayı ve onları “yabancı diller ve geleneklerin” etkisinden kurtarmayı önermektedir.

Makalenin yazarı, bu belgeleri bölgedeki Türkçe konuşmayan halkların asimilasyon politikasının kanıtı olarak görüyor ve özellikle Hamşen Ermenicesinin korunmasının, Hamşen’in tarihi kimliğinin korunması açısından bugün özel bir öneme sahip olduğunu vurguluyor.