Batı Ermenistan Ermenileri Sorunu Üzerine

  • by Western Armenia, Aralık 06, 2023 in Tarih
106 görüntüleme

1917 yılının Kasım sonu ve Aralık başında Transkafkasya'nın üç halkı ulusal askeri birimler oluşturmaya başladı. Çöken Rus İmparatorluğu'nun son askeri ve siyasi liderliği çoktan rızasını vermişti ve Ermeniler, Tatarlar ve Gürcüler, geri çekilen Rus ordusunun birliklerinden mümkün olduğu kadar çok silah almaya çalışıyorlardı. 

Rus askerleri ve subayları silahları bıraksa da herkes daha fazlasını almaya çalıştı, bu nedenle yasal ve yasadışı silah satışının yanı sıra, ayrılan askeri kademelere ve gruplara yönelik saldırılar da sık sık yaşandı. Yüzbinlerce askerin ve aile üyelerinin Transkafkasya'nın önemli demiryolu kavşaklarından geçişi çoğu zaman büyük gerginlik ve çatışmalara neden oldu.

«Vahşi» divizyon

Birinci Dünya Paylaşım Savaşı'nın başından itibaren Çarlık Rusyası ulusal askeri birlikler oluşturmaya başladı. Ermeni gönüllü birliklerinin yanı sıra Kuzey Kafkasya halklarının da dahil olduğu Müslüman bölümü de oluşturuldu. Kafkas Tatarlarının da tümen içinde ayrı bir birliği vardı. Savaş sırasında Müslüman tümeni, özellikle batı cephesinde olmak üzere bir dizi büyük askeri operasyonda yer aldı ve cesareti ve zulmüyle öne çıktı. Akabinde bu bölüm "Vahşi" adını aldı. 

Bolşevik devrimi ve askeri cephenin dağılmasının ardından Kafkasya'da bölünme ortaya çıktı. 1917 Kasım ayında Kazaklar ile Kuzey Kafkasya halkları arasında kanlı çatışmalar başlıyor ve bunun sonucunda Transkafkasya'nın neredeyse tüm tedarik sistemi felç oluyor.

Çok geçmeden tümenin Tatar bölümleri Gandzak, Şamkor ve diğer bölgelerde yoğunlaşıyor ve bu bölgeler yerel halkla birleşerek gayrimüslim nüfus için gerçek bir bela haline geliyor.

1917 Kasım ayının ortalarında Transkafkasya'nın güney bölgeleri, İran topraklarından istila eden ve Türkçe konuşan kavimler tarafından fethedilmeye başlar. Saldırının ana yönü, yarı vahşi kabilelerin Rus refakatçileri yok ettiği, askerleri öldürdüğü, sivil halkı katlettiği ve yağma yaptığı Lenkoran, Kovsakan, Crakan ve Mugan bölgeleriydi.

Ermeni topraklarını ele geçirme

Gandzak bölgesindeki ilk Müslüman anlaşmazlıklarının resmi nedeni toprak meselesiydi. Transkafkasya komiserliğinin kararına göre toprak paylaşımına başlandı ve Müslümanlar, başta Ermeniler olmak üzere Hıristiyan nüfusu kovmaya ve topraklarını ele geçirmeye çalıştı. 1917 yılının Kasım-Aralık aylarında Ermeni basını toprakların ve köylerin işgaline ilişkin birçok şikayetler yayınladı. Gandaz'da durum biraz farklıydı. Ermeni cemaatinin örgütlenmesi onu saldırılardan uzak tutuyordu ama Tatarlarla Ruslar arasında da sık sık çatışmalar yaşanıyordu.

1918 yılının Ocak ayı başında Gandzak bölgesinin Nuh ilçesinin Ermeni köyleri zor durumdaydı. Müslümanlar, Nuh ilçesi çevresindeki Ermeni köylerini kuşatarak üçünü yakıp yağmalıyor ve bunların Türk yerleşim yerleri olduğunu söyleyerek Ermenilerin derhal ayrılmalarını talep ediyor. 6 Ocak'ta "Mşak" gazetesi muhabiri Abgar Payazat (Abgar Ter-Abrahamyan), Tatarların Cafarabat, Çolakhlı, Aliar, Mald, Otmanlı, Külung ve diğer Ermeni köylerine saldırarak Ermenileri göçe zorladıklarını telgrafla bildirdi.

Payazat, "Bu köylüler, savunma eksiklikleri nedeniyle o garip emri yerine getirdiler, ardından Türk silahlı hujanları tüm taşınır malları yağmaladı, köylerdeki tüm evleri ateşe verdi. Tatar silahlı grupları ayrıca Evlakh, Ağstafa, Şamkor ve diğer yerlerdeki demiryolu trafo merkezlerini de yok etti” diye yazıyordu.

Şamkor

Şemkor olayı oldukça karanlık bir hikayeydi, çünkü hemen ardından cepheden ayrılan Rus askerlerinin silahsızlandırılması emrinin Tiflis'ten alındığı bilgisi yayıldı. Simon Vratsyan anılarında Rus askerlerine saldıran zırhlı trenin Gürcü Abhazava'ya ait olduğunu, saldırganlar arasında Albay Levan Mağalov (Mağalişvili) komutasındaki Vahşi Tümen askerlerinin de bulunduğunu belirtiyor.

"Ele geçirilen toplar ve tüm silahlar Gandzak Müslüman Ulusal Konseyi’nin özeline devredildi. Ganimet büyük bir tantanayla Gandzak'a götürüldü. Türk Sosyal-Devrimci (SR) lider Aslan Bey Safikurdski ilk top aracına binerek Gandzak'a zaferle girdi.

Daha sonra bazı Gürcü liderlerin de bu saldırıya karıştığı anlaşıldı. 6 Ocak'ta Ramişvili, Transkafkasya Komiserliği toplantısına şunları bildirdi: "Çarsk Kolodets'ten ayrılan askeri birliğin silahsızlandırılması ve silahların Gürcü birliklerine teslim edilmesi gerekliydi. Zırhlı araç ve askeri birlik gönderildi... Her türlü tedbir alındı." Cuğeli ise, "Abhazava ve onun askeri birliğinin oynadığı üzücü role dikkat çekti. Bu silahsızlandırma değil, askerlerin yağmalanmasıydı."

“Batı Ermenistan Barbar Türk İstilacılarına Karşı Mücadelede”