Batı Ermenistan Ermenileri Sorunu Üzerine (1955)

  • by Western Armenia, Şubat 29, 2024 in Tarih
49 görüntüleme

1950'li ve 1960'lı yıllara kadar Türk hükümetinin kurucuları ve yöneticileri arasında çoğunluğun, yabancı düşmanı ve ırkçı ideolojilerinin çeşitli tezahürlerini resmi Türk politikasına dahil eden eski Jön Türkler olduğu bilinmektedir.   

Bu özellikle Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) tek parti iktidarında bulunduğu 1923-1950'de belirgindi. Bu süre zarfında yerli halklar kendilerine yönelik politikada belirli bir değişiklik görmeyi umuyorlardı, ancak bu derin anlamda gerçekleşmedi.

Demokrat Parti'nin iktidar olduğu 1950-60 yıllarında, yerli halkların durumuna ilişkin az sayıda ve yüzeysel olumlu gelişmelerin yanı sıra, gayrimüslim yerlilere, özellikle de Ermeni ve Rum cemaatlerine ciddi ve yıkıcı darbe indiren bir olay meydana geldi; 1955 yılının 6-7 Eylül günlerinde Konstantinopolis'te Ermenilere ve Rumlara karşı düzenlenen "pogromlar" (katliamlar) ağırlıklıktaydı. 

6 Eylül günü saat 13.00'te Türk devlet radyosu, Atatürk'ün Selanik'teki babasının evine bomba atıldığını duyurdu. Bu haber, güne özel olarak ikinci kez yayınlanan "İstanbul Ekspresi" gazetesinde öğleden sonra yayımlanıyor. 6 Eylül günü öğleden sonra çeşitli gençlik örgütleri olayla ilgili olarak Taksim Meydanı'nda protesto mitingi düzenliyor. 

Bunun üzerine protestocular Taksim yakınındaki İstiklal Caddesi'nde Rum ve Ermenilere ait dükkanlara taş atmaya başlıyor ve kısa bir süre sonra cop ve diğer gerekli aletlerle donatılmış gruplar önceden belirerek dükkan, atölye ve evlere, gayrimüslimlere ait okullara, kiliselere ve hatta mezarlıklara saldırıyor, kırıyor ve yağmalıyor.

Yıkımlar İstiklal Caddesi ile sınırlı kalmadı, hızla İstanbul'un diğer ilçelerine de sıçradı: Rumların, Ermenilerin yaşadığı Bakırköy, Beyoğlu, Beykoz, Beşiktaş, Eminönü, Eyüp, Fatih, Kadıköy, Sarıyer, Şişli, Üsküdar ve hatta İstanbul yakınında bulunan Marmara denizindeki Prensi Adalarına sıçradı. Ancak ilçelere göre en çok saldırıya uğrayan tesisler Beyoğlu ilçesinde bulunuyordu.

Atatürk'ün evinin bombalanması radyoda duyurulup gazetede yayımlanmadan önce, İstanbul'un farklı yerlerinde büyük gruplar toplanarak, haberin yayılmasından dakikalar sonra  eylemlere başladı.

20-30 kişilik gruplar oluşturuldu ve aralarında net bir iş bölümü vardı. Grup liderleri, kışkırtıcılar, yerlilerin evlerinin ve dükkanlarının yerlerini gösterenler, hırsızlar, rehberler, yağmacılar vb. Eşkıya gruplarının silah olarak aldıkları uygun aletlerin, copların bulunduğu ilçelerde önceden belirli yerlere kamyon ve otobüsler park edilerek eylemlerine devam edildi. Bazen bu gruplara, bazen kendiliğinden, bazen de yağma beklentisi ve takıntısıyla sokaklarda, kafelerde diğer Türkler de katılıyordu. 

Bozguncu  grupların liderlerinin ellerinde, belirli bir mahalle veya sokaktaki azınlık evlerinin, mağazalarının ve kiliselerinin adreslerinin ayrıntılı olarak belirtildiği listeler vardı. Tek başına bu gerçek bile tüm bunların önceden devlet tarafından organize edildiğini anlamak için yeterlidir. Ayrıca Rum ve Ermenilerin ev ve dükkânlarının üzerine kolay bulunabilmeleri için önceden işaretler konuldu. yani bu evlerin üzerine ya haç yapılmıştı ya da GM yani gayrimüslim yazıyordu. Müslüman sakinlerin de kendiliğinden bozguncuları yönlendirdiğini, onlara Ermeni ve Rum komşularının evlerini veya dükkanlarını bildirdiğini veya gösterdiğini belirtmek çok önemlidir.  Çıldırmış kalabalıklar mezarlara bile saldırıp kutsallığını bozdu, kalıntıları aldı, kemikleri kırdı veya yaktı. Yeni gömülen bir kişinin kalıntılarının mezardan çıkarılıp vahşilik içinde bıçaklandığı vakalar kaydedildi.

Yıkımlara 2.032, yağmalara 772 kişi katıldı, grup liderlerinin sayısı ise 347 kişiydi. 

Devam edecek․․․

Western Armenia TV muhabiri Aşkhen Virabyan

Metni hazırlamak için şu kaynakları kullandık:

Eylül Olayları: Fotoğraflar-Belgeler: …, s. 258. 20 Еремеев Д., belirtilen çalışma, s. 88: 21 Eylül Olayları: Fotoğraflar-Belgeler: …, s. 260

Güven D., 6-7 Eylül Olayları, İstanbul, 3-üncü baskı, 2009, s. 15.

https://syriacpress.com/blog/2020/09/07/the-6-7-september-1955-pogrom-extremely-violent-premeditated-perpetrators-at-large-and-no-official-recognition/
https://medyanews.net/the-istanbul-pogrom-of-6-7-september-1955-remembered-after-66-years/

“Batı Ermenistan Barbar Türk İşgalcilerine Karşı Mücadelede”