Batı Ermenistan Ermenileri Sorunu Üzerine

  • by Western Armenia, Ağustos 04, 2023 in Tarih
90 görüntüleme

Ayastefanos Antlaşması'nın 19. maddesine göre, Osmanlı hükümeti Rusya'ya  1.400.000 ruble ödemek  zorundaydı. Batı Ermenistan Ermenileri meselesini Antlaşmanın 16. Maddesi dışında 25. ve 27. Maddeleri de  ele almaktadır. Antlaşmanın 25. maddesi Rus birliklerinin Batı Ermenistan'dan çekilmesine, yani "Nihai barışın sağlanmasından sonra altı ay içinde Asya Türkiye'sinin Rus birliklerinden temizlenmesine" atıfta bulunuyor.

Ayastefanos Antlaşması'nın 27. maddesine göre, Türk hükümetinin savaş sırasında Rus ordusuna yardım eden ve zaferine katkıda bulunan şahsiyetleri cezalandırma ve kovuşturmaya hakkı yoktu. 

Bu Ermeniler için ayrı bir önem taşıyordu, çünkü Slav halkları zaten Rus halkının kardeşçe yardımıyla bağımsızlıklarını kazanmışlardı ve Ermeniler yine de Türk tiranlığı altında kalacaktı ve bunu hesaba katmak gerekiyordu. Bu nedenle sözleşmenin o maddesinde şu hüküm yer almıştır: "Bâb-ı Âlî, savaş sırasında Rus ordusuyla ilişkisi olan Türk tebaasına hiçbir şekilde zulmetmemeyi ve zulme izin vermemeyi taahhüt ediyor."

Böylece, Türk devleti fiilen Balkan Yarımadası'ndan, Batum'dan ve Batı Ermenistan'ın önemli bir bölümünden dışarı atılıyordu. Kesinlikle büyük anlamı olan  bu bölgeler için"... Rus halkı yaklaşık 200.000 kişi kaybetmişti... ".

Rusya daha sonra Batı Ermenistan'a yönelik niyetinden vazgeçer. Rusya'nın kendi bu talebi uygulaması, İngiltere'nin inatçı direnişiyle de karşılaşıyor. Batı Ermenistan'ın özerkliğinin yaratılması, Rusyanın Orta Doğu ve Trabzon'dan İran üzerinden Hindistan'a uzanan ticaret yolunun üzerine  etkisinin yayılması anlamına gelir. Dolayısıyla, İngiliz diplomasisi, Rusya'yı Batı Ermenistan'dan çıkarmak ve oradaki etkisini güçlendirmek için her yolu kullandı.

İngiltere, Batı Ermenistan konusunda Rusya'ya ısrarla direndi. Ve Kırım harekatıyla ve ardından 1877-1878 Rus-Türk savaşı sırasında büyük ölçüde zayıflamış olan Rusya Avrupalı ​​güçlerin baskı ve tehditlerine karşı koyamadı ve Batı Ermenistan meselesinde boyun eğmek zorunda kaldı.

Batı Ermenistan meselesi, uluslararası diplomaside yer aldı ve daha sonra, özellikle takip eden son elli yılda savunmasız Ermenilere çok fazla sorun yarattı. Ayastefanos'un kararlarından tüm taraflar memnun değildi. Türk devleti hoşnutsuz idi çünkü Avrupa bölgelerini ve Afrika nüfuzunu kaybetmiş, Müslüman milletlere güvenerek Küçük Asya'da yeni bir Turan devleti doğurarak kendini güçlendirme fikrine sahipti.

Abdülhamit,  belge imzalandıktan sonra bile, Rum asıllı Müslüman olan Hariciye Nazırı Karatheodor Paşa'nın ağzından Avrupa soylularından yardım diledi. İngiltere hoşnutsuzdu çünkü Rusya'nın Transkafkasya'da güçlenmesi sadece Küçük Asya'nın fethine değil, aynı zamanda İngiliz kraliçesinin tacının incisi olan Hindistan'a da doğrudan tehditler yarattı.

Londra kabinesi yeni bir histeri ile Avusturya-Macaristan'a dönerek ona Bosna-Hersek'i vermeye söz verdi, Fransa'ya Cezayir ve Tunus'u "verdi", Otto Bismarck'a Birkaç yıl önce Avrupa haritasında birleşik bir biçimde görünen İmparatorluk Almanyasına Türkiye'yi ekonomik bölgelere ayırarak ve büyük bir kısmını tahsis etmeyi teklif etti.

İngiltere, Avrupa'yı Rusya'ya karşı birleştirdi ve Berlin'de Paris Barış Antlaşması'nı imzalayan güçlerin katılımıyla Ayastefanos Antlaşması'nın revize edilmesi talep edildi.

Rusya da mutsuzdu. Kars kale-hisarının alınması sırasında Rus birlikleri, Bayazet'in yakınlarındaki Şipka ve Plevna surlarının altından çok kan kaybetti.

Osmanlı İmparatorluğu'na karşı kahramanca bir savaşı kazanmışlardı ama şimdi İngiliz deniz kurdu onları bir pan-Avrupa savaşı tehdidiyle karşı karşıya bırakıyordu. Başlangıçta Ermeni halkı ilk etapta sevinç içindeydi. Yarım bin yıllık tarih boyunca, Türk diplomatik belgeleri ilk kez "Ermenistan" kelimesini tanıdı ve kaydetti. Ermenistan ülkesinde reformlar yapma sözü verdi ve hatta taahhüt etti. Ermenilere özerklik verme şeklindeki zekice oyun Londra kabinesinde kuruldu. İstanbul'daki İngiliz büyükelçisi Austen Henry Layard’a, tuzağın ilerleyişini İkinci Abdülhamit’e açıklamaya ve ikna etmeye, aynı zamanda N. Varjapetyan'ın bu yönde atacağı adımlara özgürlük tanımaya talimat verildi. 

Ancak tüm Ermeniler romantik ya da saf değildi. Ermenice Türkçe "Myunati" ve daha sonra "Tercüman-ı Efkar" dergisinin editörü, radikal kanata mensup Garabet Panosyan, Ulusal Meclis sahnesine çıkıyor ve öfkeyle şunları söylüyor: "Kara kafalı, kendini diplomat ilan edenler ne yapıyorsunuz, milleti nereye götürüyorsunuz?... Bize kim özerklik verecek, kime umut bağlıyorsunuz? Bencil amaçları için Türk devletinin varlığını korumak isteyen çıkarcı ve sinsi Avrupa’ya mi?”

Devam edecek...