Doğu Lejyonu

  • by Western Armenia, Şubat 03, 2023 in Tarih
168 görüntüleme

27 Eylül 1920'de Fransız hükümetinin kararıyla, katliamlardan kurtulmuş ve tehcir edilmiş Ermenilerden oluşan, Türkiye'ye karşı savaşacak ve Kilikya'daki müstakbel Ermeni ordusunun çekirdeğini oluşturacak olan  gönüllü Doğu Lejyonu feshedildi.

1915'teki kahramanca öz savunma savaşının ardından Musaler halkı Port Said'deki bir çadır kampına yerleştirildi. Anavatanlarının kaybını kabullenemedikleri için, Müttefiklerin bir parçası olarak Türklerle savaşmak için bir plan sunarak tahliye liderlerinden biri olan Fransız deniz subayı Charles Tiran Tekeyan'a başvurdular. Nihayet, gönüllüler için mülteci kampında askeri tatbikatlar düzenlendi. İşte bu Musaler halkı Ermeni Lejyonu'nun çekirdeği haline geldi. 1916'da Arapları kendi tarafına çeken Müttefikler, bölgedeki diğer ulusları Alman-Türk ittifakının aleyhine çevirmek için ciddi adımlar attı. Sonuçlarından biri Doğu Lejyonu'nun oluşumu oldu. Fransız hükümetinin 15 Kasım 1916 tarihli kararına göre Lejyon, yardımcı bir birlik olarak Fransız subayları tarafından komuta edilecek, ancak Fransız ordusunun bir parçası olmayacaktı. Ermeni savaşçılar sadece Türklere karşı ve Kilikya topraklarında savaşacaktı. Batı Ermenistan’ın hayatta kalan evlatlarını tehlikeye atmamak için lejyona "Ermeni" değil, "Doğu" adı verildi.

Lejyon'a, Birinci Dünya Savaşı'na katılan birçok savaşçı,  Türk ordusundan Ermeni savaş esirleri ve yoklama  kaçaklarının yanı sıra Büyük Soykırım'dan kaçmak için Amerika Birleşik Devletleri'ne göç eden Batı Ermenistan’ın genç evlatları katıldı. Uzun askeri tatbikatlardan sonra 1918 baharında lejyonun yaklaşık 4.000 Ermeni ve 1.000 Suriyeli gönüllüden oluşan iki taburu Filistin cephesine doğru yola çıktı ve 14 Eylül gecesi cephenin ön saflarına yerleştirildi.

Arara (Rafat) tepelerine "Türklerin ikinci Çanakkale Boğazı" deniyordu. O, büyük İngiliz birliklerinin kuzeye ilerlemek için Mart-Nisan 1918'de üç kez boşuna ele geçirmeye çalıştığı tüm askeri cephenin en zaptedilemez kısmıydı. Arara'yı ele geçirmeden müttefiklerin genel saldırısını başlatmak imkansızdı, başarılı bir sonuç çıkması durumunda Lübnan, Suriye ve Kilikya kurtarılacaktı.

Esir alınan Cezayirli askerlerden karşılarında Ermeni gönüllülerin olduğunu öğrenen Türk komutanlığı, savunmayı seçkin 600 Alman birliğiyle  güçlendirdi.

19 Eylül'de şafak vakti, sadece 600 Ermeni savaşçı, üç zincirli tepeyi ele geçirmek için iki mil uzanan cephenin en zor ve erişilemez kısmında saldırıya geçti. Arkasında düşmanın 1600 kişilik askeri birliği çok kademeli bir savunma düzenledi. Savaş kısa sürede düşmanın siperlerine kayar. Ermeni savaşçılar Rafat'a, komşu Cezayir ve Hint taburları ise Kafr-Qasim ve Arara tepelerine saldırdı. Sabah saat 11'de Arara tepesi işgal edildi. Alman mareşal Liman von Sanders'in "Yıldırım" ordusu, yenilgiyi kabul etmeyerek öğleden sonra saldırdı, ancak ikinci savunma hattını Ermeni gönüllülere teslim ederek bedelini ödedi. Ve gece saatlerinde düşman topları bırakarak üçüncü savunma hattından savaşmadan kaçtı. Lejyonerler, tümü göğsünden ve alnından vurulan 21  can kaybı verdi. Onlar birkaç yerden yaralanmış halde ölümcül kurşunu  bulana kadar savaşmaya devam ettiler. 76 kişi yaralandı, 3'ü öldü. Lejyon, Rafat'ı bir saldırı ile kurtardı (Arara ve Rafat aynı zincirin iki zirvesiydi), düşmesiyle Arara ve yakındaki tepeler özgürleşti. Saron ovasında ilerleyen İngiliz süvarileri ise Türk ordusunun iletişim kanallarını kesti ve Filistin cephesindeki muharebe harekatları sona erdi. Türkiye'nin teslim olmasına bir aydan az bir süre kalmıştı. Ve lejyonerler Kilikya'ya doğru ilerlemeye devam ettiler. Beyrut'a yaklaşmakla birlikte hayatta kalan Ermenilerle  görüşmeler başladı. İskelet, şok içinde, sessiz, yaşarmış gözlerle kurtuluş birliklerinin yürüyüşüne şüpheyle baktılar, sonra Ermenice seslenen emirlerini ve konuşmasını duyunca şaşkınlıkla birbirlerine seslendiler: "Bunlar Ermeni, Ermeni" kendilerini askeri saflara atarak askerleri, üniformalarını, silahlarını öpmeye başladılar...

12 Ekim akşamı lejyon, çöllerde 18 günlük zorlu bir yürüyüşün ardından Beyrut'a ulaştı. Hayatta kalan Ermenilerden başka bir tabur oluşturuldu, lejyonun adı "Ermeni" olarak değiştirildi ve Kilikya'daki Türk 2. ve 7. orduları Türkiye'nin teslim olmasının ardından kuzeye çekilmeye başladı. Lejyonerler kısa süre sonra Alexandret, Çorkmarzvan (Dört Yol), ardından Kilikya sınırındaki İslahiye istasyonuna ve birkaç gün sonra Ermeni yaşamının yeniden canlanmaya başladığı Tarso ve Adana'ya girdi. Ermeniler umutluydu, Türkler üç yıl önce katlettikleri halkın birliklerinin muzaffer yürüyüşünü görünce korkmuş ve şaşırmıştı. Ancak değişen Fransız politikasının bir sonucu olarak, kısa süre sonra savaşçıları hayal kırıklığına uğratan çeşitli provokasyonlar başladı. Ancak Kilikya'da yoğunlaşan hayatta kalan parçaların ömrünün garantörü oldukları için savaşçılar buna katlanıyordu.

Kilikya'yı özgürleştiren ordu 28 Mayıs 1919'a kadar  sadece Ermeni Lejyonu'ndan oluşuyordu ve ardından Cezayir askerleri de geldi. Fransızlar, lejyonu olabildiğince zayıflatma uygulamasını benimsemiş görünüyordu. Ve Mayıs ayında, gönüllü sayısını 20.000'e çıkarmak mümkün olmasına rağmen, kısmi bir terhis gerçekleşti. Daha sonra lejyon, Adana-Halep demiryolunu korumak için Ermeni şehirlerinden çıkarıldı. Ancak 1919 sonbaharında, İngiliz birlikleri Kilikya'dan tamamen çekildiğinde, lejyonun iki tümeni biri Maraş'ta, diğeri Antep'te konuşlandı. 1919'un sonlarında Kilikya'daki Ermeni yaşamı oldukça düzenli bir hal almıştı ama geleceği belirsizdi... 21 Ocak 1920'de Maraş faciasının başlamasıyla kesinlik kazandı. Maraşlı Ermeniler lejyonerler arasında kurtuluş aradılar ve birliklerin savunma alanları halkın toplanma yerlerine dönüşerek Türk saldırısının ana hedefi haline geldi. Lejyon, Maraş muharebelerinde ve İslahiye'ye geri çekildiğinde 50 savaşçısını kaybetti , 100 kişi yaralandı ve dondu.

Terhis edilen gönüllülerin birçoğu yerel savaş gruplarının üyesi oldu ve lejyon, teşkilat yapısının dışında bile, özellikle Sis ve Urfa'nın meşru müdafaası sırasında önemli bir rol oynayarak Kilikya topraklarını savunmaya devam etti. Ancak Fransa, Türkiye'de sahip olduğu büyük ekonomik imtiyazların yeniden tesis edilmesi ve Suriye'yi elinde tutmak  karşılığında  Kilikya'yı teslim etmek için büyük bir ticarete girişmişti bile.  Dolayısıyla Maraş, Antep, Sis, İslahiye, Dörtyol, Osmaniye, Haruniye, Missis, Bahçe, Bozanti, Amanos ve Toros sıradağları boyunca Arara'daki çılgın muharebeden daha şiddetli ve kanlı muharebelere maruz kalan ve Kilikya'da Fransız varlığını sağlayan Ermeni Lejyonu 19 Ağustos 1920'de feshedildi. Diğer verilere göre, Ermeni Lejyonunun tasfiyesi  son olarak Eylül ayında tamamlandı. 1920'nin sonunda ve 1921 yılının başında lejyonerler Kilikya'dan ayrıldı. Bir kısmı kaldı ve yıl sonunda Kilikya Ermenileri ile son göçün zorlu yolunu tuttu.

Kilikya'daki son askeri sütunumuz, Osmanlı Türkiyesi'ne ve ardından Kemalist Türk ordularına karşı hiçbir yenilgiye uğramayan Ermeni Lejyonu, Batı Ermenistan Ermenilerinin kendi topraklarında sönen mumun son ışığıydı: parlak, yüksek, güçlü, ve özgürleştirdikleri Kilikya'nın yeniden düşmana bırakılması gönüllülerin suçu değildi…

Ermeni Lejyonu, Türkiye için bir darbeydi - tüm askeri ve tarihi-politik özellikleriyle, belki de yalnızca 1915'teki Van-Vaspurakan'ın kahramanca savaşıyla karşılaştırılabilecek güçlü ve isabetli bir darbe.

Her iki durumda da Batı Ermenistan Ermenileri çaresiz ve mahvolmuş bir öz savunma yerine anavatanlarının geniş bir alanını silah gücüyle soykırımcı devletten ayırmayı başardı ve ardından halkın geri çekilmesini sağladı.