Ani arkeolojik kompleksi, 2025 yılında ziyaretçi sayısında rekor bir artış kaydetti: Türk kaynaklarına göre, şehri yaklaşık 450 bin turist ziyaret etti. Türk rejimi, Ani’yi ülkenin önemli kültürel ve turistik destinasyonlarından biri olarak tanıtıyor ve büyük ölçekli restorasyon ve altyapı projeleri uyguluyor.

Hesaplamalara göre, her turistin ortalama 180 dolar harcadığı varsayılırsa, Ani’nin turizm cirosu sadece bir yılda yaklaşık 81 milyon dolara ulaşabilir. Ermeni tarihçilere ve talep çevrelerinin temsilcilerine göre, bu gelir, şu anda Türk rejimi tarafından yönetilen Ermeni medeniyet mirası pahasına elde ediliyor.

Makale, Ani meselesinin sadece kültürel mirasın korunmasıyla ilgili olmadığını, aynı zamanda soykırımın, el konulan malların ve uluslararası hukuk ilkelerinin sonuçlarıyla da ilgili olduğunu vurguluyor. Özellikle, UNESCO’nun kültürel mirasın korunmasına ilişkin hükümleri ve soykırım ve zorla sürgünden sonra tazminat konusunda uluslararası emsallerden bahsediliyor.

Analizin yazarları, Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermeni nüfusuna karşı soykırım ve sürgünler gerçekleştirilmemiş olsaydı, Batı Ermenistan’da bugün milyonlarca Ermeni nüfusu olabileceğini ve Ani’nin bir harabe müzesi değil, yaşayan ve gelişmiş bir kent merkezi olabileceğini belirtiyorlar.

Tartışma ayrıca Ermenistan’ın mevcut siyasi gidişatına da değiniyor. Bazı çevreler, resmi Erivan’ın pan-Ermeni talepleri gündeminden giderek uzaklaştığını, Batı Ermeni örgüt ve yapılarının ise bu konuları ilerletmeye çalıştığını iddia ediyor.

Yazarlara göre, Ani harabeleri sadece tarihi bir anıt değil, aynı zamanda çözülmemiş tarihi, siyasi ve hukuki bir sorunun sembolü olmaya devam ediyor.